15.03.21
Geactualiseerd op: 
15.03.21
Verkiezingsdebat roert alle landelijke thema's aan
Wonen in de MRA

Wonen in de Metropoolregio Amsterdam. Dat was het thema van het verkiezingsdebat op 11 maart, maar de zes kandidaat Tweede Kamerleden vooral met elkaar in debat over landelijke politieke thema's. Bijna al die thema's - woningtekort, verduurzaming, woonkosten, onderhoud - spelen overigens ook en juist in de MRA.

Meer en sneller bouwen

Een miljoen woningen in tien jaar tijd bouwen. Het is een enorme opgave, maar de woordvoerders van VVD, CDA, PvdA, GroenLinks, D66 en SP klonken eensgezind over de noodzaak ervan. Dat de metropoolregio Amsterdam daarvan een fors deel voor haar rekening moet nemen in het opvoeren van de woningbouwproductie is duidelijk, maar alleen zittend VVD Tweede Kamerlid Daniel Koerhuis noemde daarbij duidelijke aantallen.
De VVD heeft volgens Koerhuis berekend dat met gemak 150.000 woningen in de Flevopolder gebouwd kunnen worden. Toch liet de woordvoerder van de grootste partij weten niet alleen voor bouwen in het groen te zijn. "Op middellange termijn moeten we door met binnenstedelijk bouwen. Door Havenstad te ontwikkelen kunnen daar 90.000 woningen komen." Om daarbij direct aan te geven dat er dan wel nieuwe ruimte voor havenbedrijven gevonden moet worden. 
Op de korte termijn ziet Koerhuis veel mogelijkheden voor de bouw van flexwoningen om de grootste nood te lenigen. "Daar is landelijk 100 miljoen euro subsidie voor, 5.000 euro per flexwoning, die binnen acht weken bewoonbaar zijn voor een periode van 15 jaar bestemmingsvrij." Koerhuis ziet daar een grote rol weggelegd voor de woningcorporaties. "We hebben de flexwoningen vrijgesteld van de verhuurderheffing." Daarnaast ziet Koerhuis mogelijkheden voor transformatie van kantoorgebouwen waarvan er als gevolg van de coronacrisis structureel minder nodig zullen zijn. 
Kandidaat-Kamerleden over Wonen

In de aanloop naar de Kamerverkiezingen lichtte NUL20 in een serie afleveringen per partij een of enkele opvallende punten uit de programma's, met de woordvoerder van dienst. We lieten ook steeds een veronderstelde criticaster reageren. Hierbij de links naar de afzonderlijke afleveringen.

 

Henk Nijboer (PvdA): 'Inkomensgrens voor sociale huur moet omhoog'

Reactie van Jeroen Frissen: Dat kan alleen in samenhang en de goede volgorde, anders nemen de wachtrijen alleen maar toe'

 

Julius Terpstra (CDA): 'Steden mogen buiten gemeentegrenzen bouwen'

Reactie van Sijas Akkerman (Natuur en Milieufederatie NH): Er zijn nog voldoende mogelijkheden in de bestaande bebouwing"

 

 

Daniel Koerhuis (VVD): '‘Voorrang voor mensen met vitaal beroep'

Reactie Nelleke Lindhout (FAH): 'Dat doen we al. Schaf liever de verhuurderheffing af'

 

 

Paul Smeulders (GroenLinks): 'Overheid bepaalt maximale huur in de vrije sector’

Reactie van Frank van Blokland (IVBN): "Dat wordt het einde van de vrije huursector"

 

 

Faissal Boulakjar (D66): 'Laat scheefhuurders sneller marktconforme huur betalen'

Reactie van Hester van Buren (Rochdale): "Ollongren heeft echt onvoldoende gepresteerd"

 

Sandra Beckerman (SP): 'Huurders moeten het bij corporaties voor het zeggen krijgen'. Reactie Hugo Priemus: 'Een vereniging van huurders bleek vaak een obstakel' 

 

Meer rijksregie

Voor buitenstedelijk bouwen, weet Koerhuis het CDA met Julius Terpstra aan zijn zijde. Hij wil meer rijksregie om locaties aan te kunnen wijzen om vooral ook buiten de steden te kunnen bouwen. "De helft van de 100.000 woningen moeten we realiseren op verrommelde bedrijventerreinen en op landbouwgrond. Dat kan ik ook aan boeren uitleggen." 
Het aanwijzen van bouwlocaties zou de noodzakelijke versnelling van de bouw van nieuwe woningen moeten versnellen. Volgens Koerhuis is er in Amsterdam een tekort aan plekken om te bouwen als gevolg van 'het cancelen van bouwlocaties' tijdens de financiële crisis tien jaar geleden. Hij wees daarbij, zonder zijn naam te noemen, opzichtig naar voormalig GroenLinkswethouder Maarten van Poelgeest. Maar GroenLinks woordvoerder Paul Smeulders wijst juist naar de rechtse partijen die de verhuurderheffing in stand hebben gehouden waardoor corporaties al bijna een decennium lang zeer beperkt zijn in hun mogelijkheden om te investeren. Zijn partij wil de verhuurderheffing dan ook afschaffen (dit willen alle partijen behalve de VVD) om woningcorporaties meer middelen te geven te investeren in nieuwe woningen, verduurzaming en geld vrij te maken voor nieuwe infrastructuur.  
Hoewel het belang om het tempo van de woningbouw op te voeren door alle partijen gedeeld wordt, wijst PvdA-woordvoerder Matthijs van Neerbos erop dat rijksregie ook nodig is 'om de macht op de woningmarkt als Rijk weer terug te nemen'. De sociaal-democraten willen vooral speculanten aanpakken. "In Amsterdam gaat 40 procent van de woningen naar beleggers terwijl dertigers noodgedwongen bij hun ouders moeten wonen en agenten of onderwijzers geen betaalbare woning in de stad kunnen vinden. Als Rijk moeten we de regie op de volkshuisvesting, zoals wij dat het liefste noemen, weer terugkrijgen." 

Verduurzamen zonder verhuurderheffing

Alle partijen vinden dat verduurzamen van de woningvoorraad van belang is, maar er zijn belangrijke accentverschillen. Terpstra: "Het klimaat heeft topprioriteit, maar het moet wel realistisch, haalbaar en betaalbaar blijven." Hij denkt vooral winst te boeken door 'harde afspraken met de industrie te maken' en in te zetten op kernenergie. Om de klimaatdoelen te halen moet de gebouwde omgeving ook een bijdrage leveren. De middelen die vrijkomen door de verhuurderheffing af te schaffen wil hij inzetten voor investeringen in nieuwbouw en verduurzaming. "Daarbij zetten wij in op reductie van de CO2-uitstoot en dat kan goed met hybride middelen. Met gas én een waterpomp." 
 
Smeulders is het met Terpstra eens dat met name de industrie bij moet dragen aan verlaging van de CO2-uitstoot. Wat de gebouwde omgeving betreft ziet hij een grote rol voor de woningcorporaties weggelegd en wil een miljard per jaar (de helft van de verhuurderheffing) inzetten voor verduurzaming. "Dit is goed voor het klimaat, maar ook voor de huurders die dan in een comfortabeler huis wonen en een lagere energierekening krijgen." Sandra Beckerman van de SP vraagt daarbij prioriteit voor de aanpak van de slechtste woningen. "Uit het laatste WoON onderzoek bleek dat liefst 28 procent van de woningen in Nederland met schimmel te maken heeft, in grote steden als Amsterdam ligt dit percentage zelfs boven de dertig. Die moeten we versneld aanpakken en verduurzamen." Bovendien ziet zij, geheel in lijn met het socialistische gedachtengoed veel mogelijkheden voor collectieve aanleg van zonnepanelen. "Op die manier kunnen ook mensen met een kleine beurs hiervan profiteren." 
 
Ook D66 wil een investeringsfonds door de verhuurderheffing af te schaffen om zo extra investeringen mogelijk te maken om woningen te verduurzamen. Alleen de VVD is tegen. Koerhuis: "Woningen moeten goed geïsoleerd worden maar met 'dure GroenLinksinstallaties' is nauwelijks CO2-winst te behalen."  De VVD wil de verhuurderheffing in stand houden. Volgens Koerhuis is dit ook mogelijk zolang lokale overheden maar geen 'overdreven extra duurzaamheidseisen stellen aan nieuwbouwwoningen van corporaties'. Smeulders wijst erop dat de fracties van VVD en CDA in de Tweede Kamer juist de kans hadden af te dwingen nieuwbouw zo duurzaam mogelijk te maken, maar moties hiertoe niet hebben gesteund. Volgens Koerhuis leiden die extra eisen echter tot hogere kosten die de bouw van nieuwe woningen vertragen. "Zo lossen we de woningnood dus niet op." Terpstra wijst daarbij nog op de extra duurzaamheidseisen in onder andere Amsterdam die volgens hem 'niet nodig' zijn. 

Vitale wijken

Sinds de nieuwe Woningwet in 2015 is werking trad en vijf jaar eerder nationaal beleid op het gebied van aandachtswijken als gevolg van bezuinigingen is afgebouwd, hebben corporaties minder mogelijkheden om op het gebied van leefbaarheid een rol van betekenis te spelen. Toch is de wijkaanpak de laatste tijd aan een revival bezig. Zowel in Poelenburg Peldersveld in Zaandam als in Amsterdam Zuidoost en Nieuw-West zijn of worden programma's gestart om deze gebieden langdurig te versterken met een brede alliantie van partijen. Faissel Boulakjar van D66 is groot voorstander van deze manier om kwetsbare wijken te versterken. Hij wil een deel van de middelen die vrijkomen door het afschaffen van de verhuurderheffing inzetten voor het verbeteren van de leefbaarheid, het bouwen van betaalbare woningen en het verduurzamen van bestaande woningen in deze wijken. Daarbij wijst hij op het grote belang van onderwijs. PvdA'er Van Neerbos is het eens met Boulakjar en wijst daarbij ook op de tegenhanger: de dure en daardoor ontoegankelijke woningmarkt in centra van steden. Hij noemt op slechts een voorbeeld uit de Amsterdamse binnenstad: een voormalig publiek gebouw dat in een peperduur hotel is veranderd. Hij lanceert daarbij het volgende idee: "Geef de wijk als eerste het recht om een dergelijk publiek gebouw dat vrijkomt te kopen om de publieke functie te behouden." SP'er Beckerman vindt vanuit dezelfde gedachte van gemengde wijken dat ook dure wijken een stevig percentage sociale huurwoningen moeten hebben. "Daarom is het ook zo mooi dat SP-wethouder Laurens Ivens op de Zuidas betaalbare huurwoningen bouwt." 
 
Koerhuis vindt het ook belangrijk de leefbaarheid in kwetsbare wijken te versterken en wijst daarbij op de 450 miljoen euro voor het 'volkshuisvestingsfonds' die daarvoor is vrijgemaakt, op initiatief van PvdA en GroenLinks en met steun van rechtse partijen. Koerhuis: "het is belangrijk dat wijken veiliger en leefbaarder worden. Een op de drie Nederlanders ervaart regelmatig woonoverlast." Toch wijst Beckerman erop dat die woonoverlast niet uit de lucht komt vallen. Volgens haar is dit mede het gevolg van tien jaar VVD-beleid: "Er is bezuinigd op de politie, op de zorg, op de corporaties en er is sprake van toenemende armoede." 
Smeulders vindt dat de hernieuwde aandacht voor kwetsbare wijken nog wat steviger kan. Hij ziet na de verkiezingen een ministerie van Wonen en Ruimtelijke Ordening en Wijken voor zich.

Rechtspositie huurders

Volgens Beckerman is de huidige wooncrisis 'geen natuurramp maar het gevolg van foute politieke keuzes'. Zij vindt dat huurders veel meer macht moeten krijgen. De vrije sectorhuur vraagt daarbij de nodige aandacht. Zo is het volgens de SP belangrijk om het woningwaarderingsstelsel door te trekken waardoor huurders een objectieve standaard hebben aan de hand waarvan hun huur bepaald wordt, wil de SP een einde aan de onzekerheid van tijdelijke huurcontracten en willen de socialisten dat woningdelers allemaal een eigen huurcontract krijgen. 
 
Dit kan op volmondige steun van de PvdA rekenen, Van Neerbos wijst daarbij ook op de noodzaak van vergunningverlening inclusief boetes voor die gevallen waarin verhuurders misbruik maken van de grote vraag en het beperkte aanbod op de woningmarkt. D66 noemt in dat verband een pilot in Groningen die om goed verhuurderschap draait en volgens hem mogelijkheden biedt om landelijk 'uit te rollen'. De sociaal-liberalen zijn echter niet 'generiek' tegen tijdelijke contracten omdat dit bijvoorbeeld voor expats juist een uitkomst is (D66 stemde recent dan ook tegen een GroenLinksvoorstel om een einde te maken aan tijdelijke huur). Wel vindt Boulakjar dat er een maximum gesteld moet worden aan de inkomenseisen die door verhuurders aan huurders gesteld worden. "Dat is nu vaak vijf tot zes keer het maandinkomen, dat zien wij graag gemaximeerd op drie keer." De hoge huren in de vrije sector, met name in de steden, is GroenLinks ook een doorn in het oog. Smeulders: "Het is geen uitzondering dat bewoners de helft van hun inkomen kwijt zijn aan de huur. Dat is voor veel mensen niet te doen. Daarom hebben we deze week ook een initiatiefwet ingediend om het puntenstelsel door te trekken naar de vrije sectorhuur. Het is goed om te horen dat D66 en CDA hier ook voor zijn waardoor hiervoor na de verkiezingen waarschijnlijk een meerderheid is." De VVD legt de nadruk op de aanpak van excessen op de woningmarkt en wil proberen de pakkans van uitbuiting en woonfraude te vergroten. Wat de sociale sector betreft willen de liberalen het gemakkelijker maken voor woningcorporaties om te handhaven. 
 
Besloten sessie

Voorafgaand aan het debat vond een besloten sessie plaats met politici, woonexperts en huurders uit de MRA. In deze besloten sessies zijn de politici gevoed met oplossingsrichtingen. Volgens interim-directeur Hans van Harten van de Amsterdamse Federatie van Woningcorporaties heeft dit bijgedragen aan een debat waarin naast politieke verschillen ook overeenkomsten duidelijk zijn geworden. Hij noemt: de urgentie om de woningmarkt te hervormen, de wens voor een minister van wonen, het aanjagen van de bouw, verduurzaming en gemengde wijken. 

 

Terugkijken?

Het debat van 11 maart stond onder leiding van Natasja van den Berg. U kunt het debat terugkijken via onderstaande link.