09.12.20
Geactualiseerd op: 
09.12.20
Verkiezingsprogramma’s: bouwen, bouwen, bouwen
VROM of WROM, maar die minister komt er

In maart zijn de verkiezingen. Welke plannen voor de woningsector presenteren de gevestigde partijen? Wat hebben ze de regio Amsterdam te bieden? Over twee dingen zijn partijen van links tot rechts het eens: er moet een nationaal bouwoffensief komen en er is meer overheidsregie nodig.

 

De crisis op de woningmarkt heeft politiek Den Haag bereikt. Anders dan bij vorige verkiezingen is ‘wonen’ dan wel ‘volkshuisvesting’ (keuze afhankelijk van politieke kleur) een prominent onderdeel van de (concept)verkiezingsprogramma’s. “Het tekort aan betaalbare woningen heeft geleid tot torenhoge prijzen voor koophuizen en jarenlange wachtlijsten voor een huurwoning. Veel steden zijn onbetaalbaar voor jonge gezinnen en middeninkomens en ook in kleinere gemeenten is te weinig ruimte voor nieuwbouw en trekken de jongeren weg. Door het woningtekort is het aantal daklozen verdubbeld tot ruim 40.000 mensen.” Aldus de bondige analyse volgens het CDA, maar vergelijkbare teksten staan in programma’s van andere partijen.

Geen woningmarkt maar volkshuisvesting

Er is evenzeer een verrassende consensus over de noodzaak van meer overheidsregie. “De huidige tijd vraagt daarom opnieuw om ingrijpen door de overheid”, concludeert de VVD. Een conclusie die - minder verrassend - PvdA, GroenLinks, SP en D66 volmondig onderschrijven. En ‘minder marktwerking, meer samenwerking’ is ook het credo van het CDA. De confessionelen willen “van volkshuisvesting weer een overheidstaak met een stevige regierol voor het Rijk” maken. Bij de SP wisten ze altijd al dat “de markten onze problemen niet kunnen oplossen” en dat “volkshuisvesting hét antwoord is op de woningnood”.
De term ‘volkshuisvesting’ is trouwens sowieso weer helemaal terug. Alleen VVD en D66 blijven het liever over ‘wonen’ hebben, terwijl de PvdA ons herinnert aan grondwetsartikel 22, waarin staat dat ‘bevordering van voldoende woongelegenheid voorwerp van zorg der overheid’ is.
De al vakerr gesignaleerde ‘ruk naar links’ in de Nederlandse politiek openbaart zich bij uitstek in het dossier Wonen. De PvdA schuift met het centrumblok mee naar links met een woonparagraaf vol SP-vocabulaire. Termen als speculanten en huisjesmelkers vallen veelvuldig. De partij wil ook een ‘Prins-Bernard-belasting’ introduceren om ‘winsten af te romen’ van beleggers die ‘steden overnemen en misbruik maken van hun machtspositie’.

Miljoen woningen

Praktisch alle partijen willen de wooncrisis te lijf door een miljoen woningen te bouwen de komende tien tot vijftien jaar. Daarvoor is overheidsregie nodig en een Nationaal Woonplan (CDA), Nationaal Bouwfonds (VVD), Crisisbouwfonds (D66), Nationaal Woningbouw Plan (PvdA) dan wel een Nationaal Bouwplan (SP). Voor de uitvoering daarvan moet wel iemand verantwoordelijk zijn. Een veilige voorspelling is dan ook dat het volgende kabinet een minister van VROM (PvdA, GroenLinks, CDA) dan wel WROM (D66) krijgt.
De idee dat woningbouw zoveel mogelijk binnen gemeentegrenzen en in de buurt van ov-knooppunten plaatsvindt, wordt nog altijd breed omarmd. Maar steeds meer partijen accepteren dat er ook in het ‘groen’ zal moeten worden gebouwd. Zolang de natuur maar wordt gespaard, lijkt daar ook met GroenLinks en D66 uit te komen.
Breed wordt ook benadrukt dat woningbouw en infrastructuur alles met elkaar te maken hebben. In de programma’s veel aandacht voor mobiliteit, van de aanleg van hogesnelheidslijnen tot een maximale woonafstand en een ov-opstapplek.

Verhuurderheffing

Een onderwerp waarover standpunten naar elkaar toegroeien is de verhuurderheffing. Die moet worden geschrapt, gehalveerd dan wel omgezet in een investeringsfonds voor woningcorporaties, vindt men van ChristenUnie tot de SP. Alleen de VVD heeft moeite het geharnaste eigen standpunt bij te stellen. Men wil wel korting op de verhuurderheffing geven aan woningbouwcorporaties die woningen bouwen. Maar dan volgt deze cryptische zin: “We passen de verhuurderheffing aan zodat het voor corporaties meer loont om dure woningen te verkopen en daarvoor goedkope woningen in de plaats te bouwen.”
De PvdA wil niet alleen de verhuurderheffing afschaffen maar corporaties ook vrijstellen van winstbelasting en de ATAD-richtlijn. Althans: alleen voorcorporaties die investeren. “Zo komt er twee miljard euro beschikbaar om tienduizenden betaalbare woningen te bouwen en de huren te bevriezen tijdens de crisis.”
Ook CU en CDA willen de heffing afschaffen in ruil voor stevige afspraken.
D66 is zuiniger en wil slechts de helft in een fonds stoppen om nieuwe corporatiewoningen te bouwen en bestaande te verduurzamen.
Partijen willen sowieso corporaties weer een ruimere taakstelling geven. Zo wil D66 de corporaties meer middeldure huurwoningen laten bouwen en wil de CU de corporaties meer speelruimte geven om te investeren in leefbaarheid en maatschappelijk vastgoed.
De SP wil dat woningcorporaties vooral doen wat hun huurders willen. Maak van corporaties weer verenigingen van huurders, stellen de socialisten.

Huren reguleren

SP, PvdA, GroenLinks en CDA willen ook de prijsstijgingen in de vrije huursector aan banden leggen. Deze partijen zien, in allerlei varianten, mogelijkheden om het puntenstelsel (WWS) in te zetten voor het bepalen van de maximumhuur in het vrije segment. De linkse partijen willen dan wel dat eerst de WOZ-component uit het puntenstelsel wordt gehaald.
Vrijsectorhuren reguleren blijft voor de VVD vloeken in de kerk. De liberalen houden wat dat betreft hun geloof in de marktwerking: “Huren moeten omlaag door meer aanbod.”

Koopwoningen

De hypotheekrenteaftrek is geen groot verkiezingsonderwerp meer. De VVD negeert het hele onderwerp. Dat betekent niet dat het H-woord bij de formatie ongenoemd zal blijven. D66 wil van de hele aftrek af in ruil voor een lagere inkomstenbelasting; PvdA en CU willen de aftrek sneller afbouwen. Daarvoor in de plaats zou dan de helft aflossingsvrij mogen worden geleend en/of de aflossingstermijn worden verlengd naar veertig jaar (PvdA). De SP wil de aftrek afbouwen boven de 350.000 euro.
Bij veel partijen leeft het besef dat veel mensen een koopwoning willen, maar dat de hoge prijzen een onoverkomelijke drempel vormen. Maar ja, hoe zorg je voor betaalbare koopwoningen? Een van de ideeën om starters te helpen, komt uit de oude doos: de Premie-A-woning. PvdA en CDA willen weer een kooppremie voor de eerste nieuwbouwwoning. Bij verkoop vloeit een deel van de winst terug naar de overheid. De PvdA wil ook de ‘sociale huurkoop’ nieuw leven inblazen. Die is overigens in de regio Amsterdam nooit erg aangeslagen.

Curieus

Het vreemdste voorstel komt van D66. Die partij wil scheefhuurders op een onbarmhartige manier uitroken: “Huishoudens die twee jaar op rij meer verdienen dan het inkomensplafond voor sociale huur gaan voor hun woning een marktconforme huurprijs betalen.” Dat heeft in de regio Amsterdam bijvoorbeeld als consequentie dat de huur van (lage) middeninkomens zo kan worden verhoogd van 700 naar 1.500 euro. En dat voor een partij die zegt op te komen voor middeninkomens. Slip of the pen?

N.b Bij het schrijven van dit artikel eind novemer waren nog niet alle programma’s beschikbaar. Bovendien werden enkele gepresenteerd als conceptverkiezingsprogamma's.