Het rapport De Sociale Staat van Almere liet in 2023 zien dat daar relatief veel eenzaamheid voorkomt. De Wijkmonitor gaf aan dat de sociale cohesie en interactie in sommige buurten in Almere Buiten lager zijn dan elders. Daar is het Team Nabije Leefomgeving van het Lectoraat Urban Innovation van de Hogeschool Windesheim (Zwolle/Almere) mee aan de slag gegaan.
Paradoxale situatie
In de vraagstelling van het praktijkgericht onderzoek Nabije Stad Almere Buiten staat de paradoxale situatie van het stadsdeel centraal. Het is ontworpen vanuit opvattingen over het belang van het buurtniveau, nabije voorzieningen en goede bereikbaarheid te voet en met de fiets. Dat zijn belangrijke voorwaarden voor sociale cohesie en interactie. Hoe kan die dan zo laag zijn? En kan het concept van de 15-minutenstad helpen om de leefbaarheid te verbeteren?
Door de polycentrische opzet van Almere en haar positie als satellietstad zijn veel inwoners structureel aangewezen op de auto om afstanden te overbruggen in hun dagelijks leven. Door deze zogenoemde automobiliteits-lock-in is het leven op buurtniveau een sluitpost in de tijdsbesteding. De ‘third places, hubs van sociale interactie en stedelijke levendigheid’, zijn er schaars.
De 15-minutenstad
Het onderzoeksproject loopt tot 2027 en is een samenwerking tussen onderzoekers/docenten van Windesheim, studenten en lokale organisaties, die een leergemeenschap vormen. In oktober 2024 en december 2025 bracht het Team Nabije Leefomgeving tijdschriftachtige publicaties uit over hun activiteiten, bij elkaar ruim 100 pagina’s. Vlot geschreven, verzorgde lay-out en kleurige foto’s van bezige mensen en meer of juist minder betekenisvolle locaties in buurten. Er zijn bondige theoretische artikelen, reportages over tijdelijke veranderingen in de openbare ruimte, kaarten met de spreiding van formele en informele voorzieningen, en interviews met stakeholders.
Studenten leverden veel bijdragen, zoals ‘zeven challenges tijdens de freshbrains week’ en deelstudies over toepassing van het 15-minutenconcept. Efficiënt is het gebruik van kleinschalig kwalitatief onderzoek. Goed voorbereide gesprekken met enkele tientallen betrokkenen kunnen al een helder beeld geven over het gebruik van een plantsoen of de scheidslijnen tussen buurten.
Verbeeldingskracht
De inzet van de onderzoekers om bij te dragen aan verandering leidt in de eerste publicatie hier en daar tot wishful thinking. Bijvoorbeeld waar ze opperen om te verdichten ten koste van groen. Maar wie ze ook om bijval vragen, de bewoners zijn trots op het groen en mordicus tegen aantasting.
In de publicatie van 2025 is het besef ingedaald dat ‘de monofunctionele opzet van het stadsdeel niet meehelpt’. Omdat afstand/nabijheid ook in hoofden en verhalen zit, introduceert de onderzoeksgroep de rol van verbeeldingskracht om ‘de handelingsruimte die we ervaren bewust te prikkelen en vergroten’. Het concept van de 15-minutenstad blijkt maar beperkt behulpzaam, want het is geen eenduidig begrip. De onderzoekers gebruiken het steeds minder en nemen er terecht wat afstand van: ‘Het doel is niet één blauwdruk, zoals de 15-minuten stad kan voelen.’
Eenzaamheid, lage sociale cohesie en weinig interactie zijn natuurlijk allerminst voorbehouden aan Almere Buiten. Dit praktijkonderzoek kan dan ook een rijke bron van inspiratie zijn voor andere buurten.