Almere gaat vanaf 2027 leegstandbelasting heffen op woningen die langdurig leegstaan. De gemeente begint met 2.000 euro per woning per jaar, maar wethouder Volkshuisvesting Paul Tang sluit een verhoging niet uit. “Als je bereid bent om je huurinkomsten niet te ontvangen, is 2.000 euro misschien niet zo heel veel.”
Almere heeft ruim vierhonderd woningen in beeld die administratief leegstaan. Een deel daarvan zal tijdelijk ongebruikt zijn, bijvoorbeeld vanwege een verbouwing. De gemeente vermoedt dat een deel langdurig leegstaat zonder dat daar een goede reden voor is. Vanaf 1 januari 2027 wil Almere daar iets aan doen door leegstandbelasting te heffen als woningen langer dan een jaar zonder goede reden leegstaan. Eigenaren kunnen dan een aanslag van 2.000 euro per woning op de mat verwachten.
De gemeenteraad heeft al ingestemd met het voornemen om een lokale leegstandsheffing in te voeren. Om dat mogelijk te maken, is het volgens de eerder dit jaar ingevoerde Leegstandswet nodig om per gemeente een leegstandsverordening vast te stellen. Dat gebeurt in Almere naar verwachting dit najaar.
De belasting is volgens wethouder Paul Tang bedoeld als prikkel om langdurige leegstand tegen te gaan. En voor de duidelijkheid nadrukkelijk niet als extra inkomstenbron voor de gemeente. “Het zou heel mooi zijn als we nul belasting ophalen. Als we met die belasting eigenaren bewegen om hun woningen alsnog te verhuren, hebben we ons doel bereikt.”
Woningnood
De aanleiding voor invoering van de leegstandsbelasting is volgens Tang heel simpel. “We bouwen volop nieuwe woningen, maar moeten ook de bestaande voorraad zo goed mogelijk benutten. Elke woning die leegstaat in een tijd van woningnood moeten we proberen weer beschikbaar te krijgen. Iedere leegstaande woning is in een tijd van woningnood is een belediging van alle woningzoekenden.”
Dat argument weegt voor hem zwaarder dan het eigendomsrecht waar vastgoedeigenaren zich op beroepen. “Ik snap dat iedere woning eigendom is van iemand. Maar als je zegt dat leegstand geen probleem is, dan heb je het maatschappelijke debat niet goed begrepen. Het is privaat eigendom, maar het staat in het publieke domein.”
Hij verwijst daarmee naar de kritiek van Vastgoedbelang, de landelijke brancheorganisatie van particuliere verhuurders in vastgoed. Zij beweert dat er veel minder woningen daadwerkelijk leegstaan dan de genoemde 400, dat vastgoedeigenaren zelf moeten weten wat ze met hun eigendom doen en de gemeente haar energie beter in snellere vergunningverlening kan steken.
Tang: “Wij hebben gezegd dat er meer dan vierhonderd administratief leegstaande woningen in Almere zijn. We hebben 469 adressen in beeld gebracht. We hebben niet gezegd dat al die woningen structureel leegstaan en dat we die allemaal gaan belasten.” Om leegstaande woningen op te sporen heeft de gemeente overigens geen andere bronnen ter beschikking. Extreem laag energiegebruik is vaak een signaal voor een leegstaande woning, maar vanwege privacywetgeving kan de gemeente daarover niet zomaar per adres gegevens opvragen, zegt Tang.
Ervaring opdoen
Almere gaat daarom met de eigen data en de leegstandsverordening als drukmiddel in de hand, ervaring opdoen. “We moeten ontdekken welke gevallen we tegenkomen. Het kan zijn dat bewoners zich niet hebben ingeschreven, het kan ook om tijdelijke leegstand gaan omdat er wordt verbouwd en de woning nog niet behoorlijk kan worden gebruikt. Als dat binnen een jaar is opgelost, is er natuurlijk geen probleem.”
De gemeente neemt eerst contact op met eigenaren van woningen die leegstaan. Zij krijgen de gelegenheid de situatie toe te lichten of de woning alsnog in gebruik te nemen. “Als dat niet gebeurt of eigenaren reageren niet, dan gaan we ze belasten.”
"We houden er wel alvast rekening mee dat we het bedrag tot 16.000 euro per jaar per woning kunnen verhogen”
Tang noemt het bedrag van 2.000 euro een eerste stap. “Dat is misschien nog niet heel veel, als je als eigenaar huurinkomsten van zeg 1.000 euro per maand per woning kan missen. Het is in ieder geval een signaal.”
Dat gezegd hebbende sluit hij een hogere belasting niet uit. “We weten nu nog niet precies hoe hoog het bedrag moet zijn om effect te hebben. We houden er wel alvast rekening mee dat we het bedrag tot 16.000 euro per jaar per woning kunnen verhogen.”
Speculatie
Tang wil korte metten maken met speculatie in zijn gemeente. “Zeggen dat eigenaren nooit belang hebben bij leegstand, omdat ze liever huur ontvangen zoals door sommige vastgoedpartijen wordt beweerd, vind ik te simpel. Dan begrijp je de markt niet.”
Hij wijst erop dat het bij stijgende huizenprijzen aantrekkelijk kan zijn om een woning leeg te laten staan. “Dan verdien je aan de vermogenswinst en is de huurinkomst minder belangrijk. Dat zien we ook in andere situaties in Almere. Er zijn hier ontwikkelaars actief die morgen kunnen starten met bouwen, maar dat niet doen omdat ze alleen naar het rendement op hun grondpositie kijken.”
De leegstandsbelasting moet helpen zoveel mogelijk woningen beschikbaar te krijgen voor woningzoekenden. Daarbij kijkt Almere naar de ervaringen die onder meer in Amsterdam zijn opgedaan in een experiment voorafgaand aan de invoering van de Leegstandswet. Amsterdam claimt jaarlijks zo’n 600 woningen bewoond te krijgen door gemeentelijke inzet met de leegstandsbelasting als stok achter de deur.
Tang: “Ons streven is om binnen afzienbare tijd zeker te weten dat er in Almere geen woningen meer zijn die langdurig leegstaan.” En niet zonder reden. “Voor iedere sociale huurwoning hebben wij meer dan duizend aanmeldingen van woningzoekenden. Het is gewoon niet uit te leggen als er in zo'n situatie huizen onbewoond blijven.”