Waar moet het heen met de IJmond? Waar zou het heen kúnnen met de regio? Op 29 oktober organiseerde de gemeente Beverwijk met Studio Vinke een symposium over ruimtelijke scenario’s voor het gebied. Aanleiding is het ontwerpend onderzoek van stedenbouwkundige Stefan Bödecker naar de regio. In dat onderzoek speelt Tata Steel een cruciale rol: "De transitie van Tata is ook een gebiedsontwikkelingsopgave voor de hele IJmond."
Scherper krijgen waar opgaven elkaar raken, waar keuzes nodig zijn en welke ruimtelijke ingrepen en samenwerkingen de IJmond verder kunnen brengen, dat was volgens de gemeente Beverwijk de inzet van het symposium Toekomstscenario voor de IJmond. Aanleiding voor het symposium was de scriptie van Stefan Bödecker. De stedenbouwkundige en partner bij Studio Vinke in Amsterdam studeerde twee weken eerder af met ontwerpend onderzoek naar de toekomst van de IJmond, voor de Master City Developer van TU Delft en Erasmus Universiteit Rotterdam. In zijn studie legt Bödecker vier mogelijke toekomstscenario's voor de regio naast elkaar, en oppert een What if scenario met zes 'no regret'-maatregelen voor de IJmond. Naast Bödecker spraken op het symposium in de Beverwijkse bioscoop Cineworld Friso de Zeeuw, Sabine Vink-Rinkel (Head of Innovation & Education Tata Steel Academy) en Patrick Swart van Techport.
"Dat zorgt voor onduidelijkheid. Niet alleen voor ons als gemeente, maar voor de hele samenleving. Zonder IJmond vaart Nederland nergens naartoe"
De Beverwijkse wethouder Adam Elzakalai (o.a. RO, regie Spoorzone Beverwijk) opende het symposium: "Nadenken over scenario's voor de IJmond is belangrijk – net als de regie houden. Stefans visie geeft daar heel veel handvatten voor." Tegelijkertijd zijn de maatwerkafspraken tussen rijk, provincie en Tata Steel over verduurzaming van de staalproducent naar voren geschoven. Elzakalai: "Dat zorgt voor onduidelijkheid. Niet alleen voor ons als gemeente, maar voor de hele samenleving. Zonder IJmond vaart Nederland nergens naartoe."
Ook Bödecker ging op het symposium in op de economische en ruimtelijke rol van Tata Steel voor de regio. De ruimtelijke betekenis van het bedrijf zit volgens hem niet alleen in de omvang van het terrein (750 hectare) maar ook in de manier waarop het gebied de regio structureert. Woningbouw, bereikbaarheid, gezondheid, landschappelijke kwaliteit, recreatie en economische ontwikkeling; allemaal zijn ze verknoopt met de aanwezigheid van Tata Steel, aldus het onderzoek van Bödecker: "De transitie van Tata is ook een gebiedsontwikkelingsopgave voor de hele IJmond."
Tata blijft en vergroent
Uitgangspunt voor het ontwerpend onderzoek van Stefan Bödecker: Tata blijft en vergroent. Bödecker werkte in zijn studie vier toekomstscenario's voor de regio uit, geënt op de Ruimtelijke Verkenning 2023 van het PBL – van een IJ-City met een sterk verdichte, internationaal georiënteerde IJmond tot IJ-dorp, een kleinschaliger regio met herkenbare kernen, van een flexibele netwerkregio IJ-Hub tot een groen en landschappelijk kustgebied IJ-land.
De scenario's leggen de complexiteit van ruimtelijke keuzes bloot, aldus Bödecker: steeds openbaart zich de spanning tussen wonen, werken, industrie, energie, mobiliteit, landschap en energie. Wat de scenario's ook doen; ze maken robuuste elementen in de regio zichtbaar. In alle vier scenario's verandert de toekomst van Tata Steel, wordt de woon-werk balans een centrale opgave, neemt het belang van energie- en circulaire infrastructuur toe en worden de randen tussen industrie, stad en landschap bepalend voor de ruimtelijke kwaliteit van de IJmond.
LEES OOK: "In Velsen is stikstof een acuter probleem voor nieuwbouw dan financiering"
Die terugkerende elementen zijn de basis voor Bödeckers What If-scenario, een ontwerpsynthese van kansrijke keuzes voor de regio. In dat scenario is de IJmond een productief kustlandschap. Bödeckers scenario gaat uit van zes grote gebaren. Tata Steel is er compact en schoon industrieel hart, geflankeerd door een Hig Tech Tata Campus. Beverwijk vormt het hart van de IJmond. De regio krijgt nieuwe infrastructuur, nieuwe woonmilieus en er wordt geïnvesteerd.
Volgens Bödecker is zijn de scenario's niet bedoeld als eindbeeld, maar als houvast bij een gezamenlijk gesprek over de richting waarin de IJmond zich kan ontwikkelen; waar kan de regio gezonder worden, waar kan de economie vernieuwen, waar kunnen wonen en werken beter worden verbonden, waar ontstaat een herkenbaar regionaal hart?
"Het vergroeningsproces van Tata Steel is is een van de randvoorwaarden voor de IJmond"
Op het symposium deed Bödecker een aantal aanbevelingen. Hij pleitte voor een integraal ruimtelijk toekomstperspectief voor de IJmond en de inzet van ontwerpend onderzoek om het regionale proces te activeren: "Organiseer daarnaast regionale regie met voldoende mandaat, verbindt het toekomstperspectief vroegtijdig aan uitvoering en perspectieven, en betrek maatschappelijke en economische actoren bij de verdere uitwerking."
Friso de Zeeuw sloot zich bij dat laatste aan. Zijn stelling: "Maak een verplichte publiek-private agenda voor de IJmond, op basis van de ingrediënten uit het onderzoek van Stefan en op basis van wat er in de regio al is." De Zeeuw steunt 'fanatiek' het vergroeningsproces van Tata Steel: "Dat is een van de randvoorwaarden voor de IJmond. Net als inzetten op brede welvaart – niet alleen gezondheid en luchtkwaliteit, maar ook vrijetijdsbesteding en sociale samenhang."
Volgens Sabine Vink-Rinkel (Head of Innovation & Education van de Tata Steel Academy) is de transitie van de IJmond ook een onderwijstransitie: "Onderwijs en talentontwikkeling zijn een randvoorwaarde om een ruimtelijk plan voor de IJmond uit te voeren. Hoe krijgen we die mensen naar de IJmond – en waarom zouden die naar de IJmond willen komen en er ook willen blijven? Maak onderwijs onderdeel van de ruimtelijke puzzel. Een campus begint niet met een gebouw, maar is een ecosysteem – met het lokale Nova College, Techport, het bedrijfsleven en regionaal hoger onderwijs. Stefan laat zien wat mogelijk is. Wij moeten organiseren wat nodig is."
"Zonder samenwerking in het collectieve belang van de IJmond, wordt het niks"
Ook Techport-directeur Patrick Swart onderstreepte het belang van onderwijs. Techwork zet zich in voor technisch talent in de IJmond – en voor een groene transitie van de industrie. Enkele van de grote uitdagingen in de IJmond volgens Swart: de overgang naar duurzame energie, vergrijzing en de beschikbaarheid van personeel, het verwerven van nieuwe vaardigheden, kennis en deskundigheid, het dichten van de kloof tussen onderwijssinstellingen en bedrijfsleven, dalende arbeidsproductiviteit, beperkende regelgeving en een onvoorspelbaar overheidbeleid.
Swart onderstreepte het belang van de maakindustrie: "We moeten naar een campus voor de maakindustrie, geen high tech campus maar een transitiecampus als werkplaats voor de maakindustrie van morgen, een 'sticky campus' voor opleiden en leren, maar ook een plek waar je wilt zijn en blijven." Swarts stelling: "Zonder samenwerking in het collectieve belang van de IJmond, wordt het niks."
Vanuit de zaal meldde directeur Lousanne Boeijen van Programmabureau NZKG de scenario's van Stefan Bödecker te gaan gebruiken in de dialoog met relevante partijen in de regio. Volgens Bödecker een belangrijke stap – en een goede reden om met het symposium volgend jaar op herhaling te gaan.