De lelijkste flat van Amsterdam

Veertien verdiepingen hoog is gebouw De Klokkenhof aan het Surinameplein in Amsterdam, en net als de verteller in de podcast, Pietro Tramontin, heb ik altijd gedacht dat het een hotel was. Maar Hotel Belfort, met restaurant en feestzaal, zat alleen in de onderste verdiepingen. Daarboven zijn 140 woningen van zo’n 30 m2. Bij de oplevering in 1962 waren ongehuwde werkende vrouwen de doelgroep. De toren is onderdeel van een ensemble van vijf gebouwen, waarin onder meer een bibliotheek en een bejaardentehuis waren ondergebracht; een mix van functies waar hedendaagse ontwikkelaars van zouden smullen. 
De opdrachtgever voor dit bijzondere project was de Amsterdamse bouwondernemer Huibert van Saane. Op meerdere plekken in de stad en elders in het land realiseerde hij woningbouwcomplexen met betaalbare huren. De jaren zestig architectuur contrasteert op deze locatie sterk met de omringende vooroorlogse bebouwing, maar de grote ramen, verspringende borstweringen en het carillon op het dak rechtvaardigen allerminst het predicaat “lelijkste flat”.

Symbool voor maatschappelijke veranderingen

In 2018 stond het gebouw, inmiddels twee keer van eigenaar gewisseld, op de nominatie om gesloopt te worden, maar de keus valt uiteindelijk op renovatie. Tijdens de voorbereiding daarvan komt De Klokkenhof erg negatief in het nieuws. Vooral de verhouding tussen de legale huurders en krakers van woningen die leeg stonden in afwachting van renovatie, trekt de aandacht van pers en gemeenteraad, de burgemeester komt zelfs op bezoek. Hoe heeft het zo ver kunnen komen? 
De insteek van Tramontin en Röst bij de opbouw van hun podcast is dat De Klokkenhof symbool staat voor hoe de stad, de kraakbeweging en de woningnood sinds de jaren zestig zijn veranderd. Goed gedocumenteerd trekken ze lijnen naar allerlei maatschappelijke ontwikkelingen en laten ze uiteenlopende (ervarings)deskundigen aan het woord komen. Daar tussen door monteren ze gesprekken met buurtbewoners, huurders en krakers van De Klokkenhof. De verschillen tussen krakers van vroeger en nu krijgen veel aandacht, evenals de vraag of de negatieve beeldvorming rond de huidige krakers klopt.

Sleutelmomenten in de volkshuisvesting

De makers brengen sleutelmomenten in de volkshuisvesting in kaart, zoals de invoering van de Huurliberalisatieregeling in 1989 en het strafbaar stellen van kraken in 2009. Onthullend is het openhartige interview met eigenaar Vesteda. 
Eind 2026 is de renovatie volop in uitvoering. De appartementen worden bij oplevering aangeboden in het middensegment. De podcast gaat uitgebreid in op het tekort aan sociale huurwoningen, het is dan ook een gemiste kans dat de makers geen aandacht besteden aan de mogelijkheden om deze kleine appartementen in de sociale voorraad te houden. Ook het besluit van de gemeenteraad in 2020 om het pand op de monumentenlijst te zetten, een game-changer in het hele proces, had meer aandacht verdiend.

Al met al is De lelijkste flat van Amsterdam een interessante, gelaagde podcastserie, waarin de nieuwsgierigheid en vasthoudendheid van verteller Tramontin voortdurend weet te boeien.