Groei eigenwoningbezit stagneert

admin — Mon, 16 Jan 2012 15:54:30 +0100

Wonen in de Metropoolregio Amsterdam: de volgende tien jaar

Groei eigenwoningbezit stagneert

De stijging van het aandeel koopwoningen vlakt af. Ook na de crisis zullen veel mensen geen woning kunnen kopen vanwege strengere financieringseisen en de flexibilisering van de arbeid. De huren in Amsterdam gaan flink stijgen, terwijl het aandeel sociale huurwoningen stevig daalt. Om toch grote delen van de woningvoorraad en de woonbuurten betaalbaar te houden, is de transformatie van de huurtoeslag naar een algemene inkomensgebonden woontoeslag nodig. Was getekend: Hugo Priemus.

NUL20 bestaat in 2012 tien jaar. De redactie wil dit jubileum niet benutten om tevreden terug te blikken, maar vooral om vooruit te kijken.

lees verder

Stadstuin Overtoom extra duurzaam

FvdM — Wed, 09 Nov 2011 16:29:00 +0100

Co-Green: vernieuwing van wijk Overtoomse Veld krijgt duurzaam karakter, mede dankzij ketensamenwerking.

Alliantie tilt 19e-eeuwse woningen naar A-label

admin — Tue, 20 Sep 2011 20:45:34 +0200

Alliantie tilt 19e-eeuwse woningen Saenredamstraat op naar A-label

Groene Ster-behandeling

Begin juli leverde woningcorporatie de Alliantie zeventien woningen en één bedrijfswoning op aan de Saenredamstraat. Bij deze grootschalige renovatie is alles uit de kast getrokken om zo duurzaam mogelijk te renoveren. De woningen worden volgens de rekenmodellen bijna tachtig procent energiezuiniger.

lees verder

Houthaven krijgt Stadswarmte

FvdM — Tue, 09 Aug 2011 10:56:24 +0200

Alle nieuwbouw in de Houthaven wordt verplicht aangesloten op het Stadswarmtenet.

Amsterdam is stout: zonnedak virtueel delen

FvdM — Wed, 20 Jul 2011 12:25:06 +0200

Zonnestroom niet collectief afnemen maar wel virtueel verdelen.

Alliantie tilt 19e-eeuwse woningen op naar A-label

FvdM — Tue, 19 Jul 2011 10:04:28 +0200

80 procent zuiniger na grootschalige renovatie.

Slimme muurverwarming

FvdM — Mon, 02 May 2011 09:41:04 +0200

Eerste woning in Nederland met elektrische muurverwarming staat in Amsterdam Noord.

Van energielabel G naar A: "Het kan goedkoper dan je denkt”

admin — Fri, 18 Mar 2011 09:17:30 +0100

Alliantie tilt oude etagewoning van energielabel G naar A

“Het kan goedkoper dan je denkt”

De Alliantie Amsterdam heeft een oude etagewoning aan de Jacob van Lennepkade met energielabel G naar energielabel A gebracht. “We wilden laten zien dat het mogelijk is binnen een vastgesteld budget een woning met energielabel G naar label A te krijgen.” De labelsprong is bereikt met een combinatie van HR++-glas, een HR-ketel en hardschuim isolatiewanden.

lees verder

Co-Green: klimaatneutraal voor dezelfde prijs

admin — Fri, 18 Mar 2011 09:13:41 +0100

Co-Green: ketenintegratie moet bouwproces stukken efficiënter maken

Klimaatneutraal voor dezelfde prijs

In de bouw wordt veel geld, tijd en kwaliteit verloren omdat veel partijen slecht met elkaar samenwerken en verantwoordelijkheden versnipperd zijn. Via allerlei methodieken onder de noemer ‘ketensamenwerking’ wordt – juist in deze crisistijd - geprobeerd het bouwproces efficiënter te maken. In het project Co-Green van Eigen Haard gaat men nog een stap verder. Bij dit project in Overtoomse Veld worden kennis én financiële risico’s gedeeld met sloper, architect en aannemer.

lees verder

Energielabel per 1 juli in puntenstelsel

FvdM — Tue, 08 Mar 2011 17:49:50 +0100

De energiezuinigheid van een huurwoning wordt van invloed op de maximale huurprijs.

lees verder

Taskforce CO2-reductie opgericht

FvdM — Tue, 01 Mar 2011 15:54:32 +0100

Nieuwe stichting van praktijkmensen propageert efficiënte strategieën om bestaande woningvoorraad te verduurzamen

lees verder

Brandrisico's anders in passiefhuis

FvdM — Thu, 24 Feb 2011 13:54:24 +0100

Omdat rook en hitte zich sneller opstapelen, ontwikkelt een brand zich anders in een passiefhuis.

lees verder

Van energielabel G naar A

FvdM — Wed, 26 Jan 2011 12:55:12 +0100

Woningcorporatie De Alliantie Amsterdam heeft een oude etagewoning van energielabel G naar A gebracht.

Groene daken

FvdM — Thu, 16 Dec 2010 11:41:05 +0100

Stadsecoloog Remco Daalder legt nog eens uit waarom groene daken nut hebben. Zo'n groen dak heeft zoveel voordelen dat elke architect het eigenlijk in zijn ontwerpen moet opnemen, aldus Daalder. Dakdokter Matthijs Bourdrez vertelt hoe je aan zo'n groen dak komt en hoe het wordt aangelegd. We zien het grootste groene dak van Amsterdam en bewoners onder groene daken vertellen wat je nog meer met zo'n groen dak kunt doen en hoe je subsidie kunt krijgen voor de aanleg.

Nieuwe subsidieronde zonnepanelen weer succes

FvdM — Wed, 24 Nov 2010 14:41:10 +0100

Ook de tweede ronde van het Amsterdamse project ‘Zon op je Dak’ trekt veel belangstelling.

Strengere energienormen gaan gewoon per 1 januari in

FvdM — Mon, 15 Nov 2010 13:06:35 +0100

De EPC-aanscherping voor woningbouw per 1 januari 2011 gaat gewoon door

Geen nieuwe energienorm nieuwbouw

FvdM — Fri, 15 Oct 2010 13:40:53 +0200

Er komt voorlopig geen nieuwe norm voor het berekenen van de energieprestaties (EPC of EPN) voor nieuwbouw.

Heemschut waarschuwt tegen gevelreiniging

FvdM — Mon, 20 Sep 2010 14:54:44 +0200

Volgens Heemschut veroorzaakt gevelreiniging en vervanging van voegwerk vaak voor verminking van gevels.

Co-Green: klimaatneutraal én kostenneutraal bouwen

FvdM — Mon, 20 Sep 2010 14:38:47 +0200

Eigen Haard, ERA Contour, KOW en Oranje doorbreken met ketenpartnerschap de traditionele manier van werken in de bouwsector

Baas in eigen stopcontact

admin — Fri, 17 Sep 2010 17:05:39 +0200

Nuon verkocht, leve het lokale energiebedrijf

Baas in eigen stopcontact

Lokale energiebedrijven zijn in opkomst. Ook Amsterdam telt inmiddels de eerste burgerinitiatieven voor duurzame energieproductie. Zo wil de coöperatie Onze Energie 8000 huishoudens in Noord van windenergie voorzien. Een groep woonbootbewoners aan het IJsbaanpad gaat energie opwekken uit rioolgassen. En dan heeft Amsterdam nog een fonds van 60 miljoen euro - uit de Nuon-gelden - achter de hand voor duurzame energieprojecten.

Op weg naar nul euro energiekosten
De bakken leem staan nog op de benedenverdieping maar de overige vier verdiepingen van het herenhuis op IJburg zijn zo goed als klaar. Ongeveer vijf jaar geleden begon bioloog Dave Lambrechts met zijn plannen voor de bouw van een huis opgetrokken uit een houten skelet, opgevuld met strobalen en – aan de binnenzijde - afgestreken met leem. “Er wordt bij de bouw alleen gebruik gemaakt van duurzame materialen. Stro heeft een isolerende werking en het leem zorgt voor een natuurlijke vochtregulering in de woning.” Lambrechts kocht een kavel op het Steigereiland van IJburg. Met ondersteuning van architecten ontwierp hij zijn eigen huis. Twee jaar terug leverde de aannemer het casco van het herenhuis van 320 m2 op. Nu is de woning voor het grootste deel zelfvoorzienend. In zijn tuin boorde hij leidingen tot tachtig meter in de grond om gebruik te maken van de aardwarmte en -koude. De leidingen zijn aangesloten op een warmtepomp en via buizen in vloer en wanden worden alle verdiepingen verwarmd tot een constante temperatuur van twintig graden. Dit vergde weliswaar een investering van tienduizend euro maar volgens Lambrechts is dat bedrag binnen vier jaar terug te verdienen. De toiletten worden doorgespoeld met regenwater dat op het dak wordt opgevangen. Het huis van Lambrechts is niet aangesloten op het – volgens hem, veel te dure – stadsverwarmingsnet van IJburg. Elektriciteit wordt nu nog van het reguliere net gehaald, maar de zonnepanelen en een zonneboiler staan klaar om aangesloten te worden. Lambrechts: “We betalen nu nog ongeveer honderd euro per maand aan energiekosten. Dat is voor zo’n oppervlakte natuurlijk al heel weinig maar uiteindelijk willen we op nul uitkomen. En dat gaat zeker lukken.” Bogend op zijn eigen ervaring is Lambrechts samen met een aannemer het projectontwikkelingsbedrijf Tuvalu Strobouw (www.tuvalustrobouw.nl) gestart voor duurzaam bouwen. Het bedrijf geeft ook advies op het gebied van zelfvoorzienend bouwen en wonen. Belangstellenden kunnen een rondleiding krijgen in de woning van de familie Lambrechts. Er staan inmiddels acht bouwprojecten van Tuvalu op de rails waarvan vijf in Almere.

De grote traditionele energiebedrijven zijn nog niet verkocht of het wemelt in het land van de initiatieven om lokale groene energiebedrijven in het leven te roepen; energieproductie met zonnecellen, windmolens, biomassa of aardwarmte. Dat gaat van kleinschalige initiatieven op woningniveau, via corporaties die wijken verwarmen met aardwarmte tot duurzame gemeentelijke energiebedrijven.
Neem de ambitieuze coöperatieve vereniging Onze Energie uit Amsterdam-Noord. Een jaar geleden officieel opgericht, sinds deze zomer pas echt naar buiten tredend. De vereniging heeft sindsdien ruim tachtig leden geworven, waaronder twee bedrijven. “Dat lijkt niet veel, geeft bestuursvoorzitter en medeoprichter Marco Boone toe, “maar we zijn in mei pas echt gaan draaien nadat we een subsidie van 150.000 euro kregen van Stichting Doen. In september starten we tijdens de Milieuweek met een serieus offensief om leden te werven.”
Om het uiteindelijke doel te bereiken - de bouw van zes à zeven windmolens in stadsdeel Noord – heeft de coöperatie ongeveer achtduizend leden nodig. Niet onrealistisch meent Boone. “Tijdens een campagne op het Buikslotermeerplein in Noord haalden we op een middag zeshonderd handtekeningen op van mensen die sympathiseren met onze plannen.”
Natuurlijk komen er protesten tegen de windmolens in het landschap, maar Boone denkt dat de weerstand mee gaat vallen. “Wij namen dit initiatief na het zien van de film An Inconvenient Truth van Al Gore. En ik denk dat alle aandacht voor het milieu heel veel mensen de ogen heeft geopend. Iedereen weet wat er speelt en is zich ervan bewust dat er iets moet veranderen. In september en oktober houden we diverse informatiebijeenkomsten. Dat trekt eventuele twijfelaars wel over de streep.”
Het belangrijkste doel van Onze Energie is een bijdrage leveren aan het terugdringen van de CO2-uitstoot. Maar bovendien gaan de leden - wanneer alle windmolens draaien - volgens Boone minimaal honderd euro per jaar besparen op energiekosten. Om lid te worden moet eenmalig vijftig euro worden ingelegd. In totaal gaat het om een investering van 27 miljoen euro, waarvan de helft door een externe ontwikkelingsmaatschappij moet worden opgebracht. Volgens Boone heeft een partij inmiddels een goed voorstel gedaan. “Maar het is nog te prematuur om daar meer over te zeggen.”

De coöperatie heeft van stadsdeel Noord een startsubsidie van 30.000 euro ontvangen. Nu zoekt het stadsdeel naar de meest geschikte locatie voor de molens. Volgens stadsdeelwethouder Kees Diepeveen is de meest logische plek de Noorder IJ-plas, vlakbij de Coentunnel. Maar ook aan de oostkant van Noord, langs de A10 is eventueel ruimte.
Het stadsdeel is blij met initiatieven als Onze Energie. Diepeveen: “Onze uiteindelijke doelstelling is dat twintig procent van de elektriciteitsconsumptie uit windenergie wordt gehaald. Dat is heel ambitieus maar ik denk dat we dat op den duur kunnen verwezenlijken. Volgens mij vinden veel bewoners het idee dat ze zelf hun energie opwekken en mede-eigenaar zijn van een windmolen, heel sympathiek.”
Het optimisme is wellicht terecht. Ook bij andere initiatieven voor windparken, zoals Meewind en Deltawind, kopen burgers zich grif in. Ook daar gunstige financiële vergezichten: een geprognosticeerd rendement van zeven tot tien procent gedurende de gehele looptijd van twintig jaar.
Leden van Onze Energie moeten wel geduld hebben. Het streven is dat de windmolens vanaf 2016 in bedrijf zijn. Maar voor het zover is, kunnen leden al op een besparing van twintig euro per jaar rekenen doordat de coöperatie een samenwerkingsverband is aangegaan met Greenchoice. Deze energiemaatschappij levert uitsluitend milieuvriendelijke energie en verzorgt de facturering en incasso voor Onze Energie.

Duurzaam ontlasten

Pauline Westendorp, van NEWNRG en Opgewekt Nu, droomt al jaren van een campagne waarmee bewoners, bedrijven, instellingen en woningcorporaties gemobiliseerd kunnen worden voor het opzetten van projecten voor duurzame energie. Belangrijkste streven: ‘baas in eigen stopcontact’. Momenteel zoekt ze samen met een paar ‘krachtige partners’ naar nieuwe initiatiefnemers op het gebied van lokale duurzame energiebedrijven.
Westendorp: “Het gaat om het milieu, maar heel belangrijk is ook om woonkosten te drukken door op energiekosten te besparen. Het begint langzaam maar zeker door te dringen dat energiekosten steeds verder de pan uit rijzen. In Nederland halen we nog steeds maar twee procent van de energievoorraad uit duurzame bronnen. We lopen wat dat betreft ver achter bij andere Europese landen.”
Westendorp woont op een woonboot aan het IJsbaanpad. Op die plek liggen in totaal 150 woonboten. De bewoners zijn druk doende zelfredzaam te worden wat betreft hun energievoorziening. Tien procent van de woonboten heeft inmiddels zonnepanelen op het dak of zonneboilers. Ook wordt er samenwerking gezocht met bedrijven op een nabijgelegen industrieterrein om tot een uitwisseling te komen van warmte- en koudebronnen tussen de bewoners en de bedrijven. “Verder zijn we aan het onderzoeken of we biogassen kunnen gebruiken voor energielevering. Binnenkort wordt er op de kade een nieuwe rioleringsinstallatie aangelegd. Daar moeten we op inspelen met een project voor duurzaam ontlasten.”
Doelstelling van NEWNRG is om voor het einde van 2012 tweehonderd lokale duurzame energiebedrijven in het land op de kaart te hebben. Om de Nederlandse en Europese doelstelling te halen van twintig procent duurzame energie, moeten er tot 2020 nog eens 1800 van die groene energiebedrijven bijkomen.

Janna van Veen

Meer informatie over deze projecten:
www.onzeenergie.nl
www.newnrg.nl
www.opgewektnu.nl

Duitsers kiezen massaal voor zonnedak

admin — Fri, 17 Sep 2010 17:00:18 +0200

Duitsers kiezen massaal voor zonnedak

Einspeisen maar!

Duitsland loopt wereldwijd voorop met het opwekken van zonne-energie. De oorzaak daarvan is even simpel als doeltreffend: de overheid heeft de energieconcerns verplicht elektriciteit af te nemen van de burgers tegen een gegarandeerde prijs die voor twintig jaar vastligt. Zo kan elke koper van een zonnedak precies uitrekenen wanneer hij geld gaat verdienen. De regeling is een doorslaand succes.

Vlak over de grens liet de familie Ludwig in de gemeente Twist op het dak van een schuur een installatie met een capaciteit van 30 kWh aanleggen. Albrecht Ludwig drukt op de knoppen van zijn stroommeter. Degelijk Duits fabricaat, AEG. Hij kan precies zien hoeveel stroom zijn installatie produceert, per uur, dag of week. De panelen zelf komen uit China. Duitse panelen waren op het moment van aanschaf schaars en duur.
“Er was in de herfst van 2009 een enorme vraag naar installaties, want iedereen wilde nog snel van de subsidie gebruik maken. Wij konden de gewenste panelen daarom niet krijgen, maar zijn zeker niet ontevreden met wat we nu hebben. Afhankelijk van de hoek waarin de zon schijnt produceren we tussen de 8 en de 24 kWh.” Ludwig junior houdt het nauwkeurig bij. “Met mijn vrienden vergelijk ik de productie van onze installaties”, zegt hij lachend.
Met een softwareprogramma konden ze precies berekenen wat de beste plek en hoek voor de zonnepanelen was. Hoge eiken rondom de binnenplaats werden geveld. Je moet wat over hebben voor de natuur.

Duitse zonnepolitiek: zo zit het
De Duitse stroom wordt voor zestien procent opgewekt met duurzame methoden als windenergie, biogasinstallaties en zonnepanelen (1 procent). Tweeënveertig procent is afkomstig van bruin- en steenkool (met veel subsidie, betaald door de stroomverbruikers), 23 procent van kernenergie (idem) en 13 procent van aardgasinstallaties. Duitsland is de grootste stroomverbruiker van Europa. Het aantal zonne-installaties, meestal op woonhuizen, kruipt naar de 600.000. Daarmee kan de stroombehoefte van 1,5 miljoen driepersoonshuishoudens worden gedekt. Duitsland loopt wereldwijd voorop, dankzij de Erneuerbare-Energien Gesetz (EEG). Deze wet verplicht netbeheerders om stroom uit zonne-installaties af te nemen tegen een vastgelegde prijs (voor 20 jaar). Dat was 39 cent per kWh, maar is voor nieuwe installaties gezakt naar 32,88 cent. De vergoeding staat ter discussie en zal vrijwel zeker verder omlaag gaan. Als de prijs van normale stroom uit het net doorstijgt, komt rond 2016 het moment dat beide stroomsoorten even duur zijn (‘grid parity’). Dan zullen veel huishoudens die zonnestroom opwekken er ook zelf gebruik van gaan maken.

Ludwig pakt er een calculator bij. “De aanleg kostte 2400 euro per kWh, maal dertig… opbrengst tussen de 850 en 870 per jaar, maal dertig… maal 39 eurocent… minus eventuele reparaties, verzekering… afbetaling, kosten voor boekhouding, rente… Nou, als de installatie goed blijft functioneren zijn we na ongeveer tien jaar uit de kosten, daarna gaan we geld verdienen. Misschien dat we dan nog een koppeling maken met aardwarmte.”
Wel hoopt hij dat ‘de politiek’ tegen die tijd geen roet in het eten gooit. De milieuminister mag volgens de wet de prijs van de afgenomen zonnestroom bepalen. Het Duitse parlement, de Bundestag, is al aan het vergaderen over lagere vergoedingen. Maar er is nog geen zekerheid. “Wat dat betreft is het toch een beetje schwimmen in die Luft”, zegt Ludwig.
Ondertussen wordt al zijn stroom eingespeist. De familie wekt veel meer stroom op dan voor het huishouden nodig is. Bovendien is het voeden van het net vooralsnog veel voordeliger dan een deel zelf te gebruiken. Onze oosterburen doen wat calculeren betreft niet voor ons onder.

Groen piramidespel

Privéhuishoudens die zelf groene stroom willen opwekken, komen snel uit bij zonnepanelen. Een biogasinstallatie of windmolen zet je niet zomaar in je tuin. Dat vergt veel geld en organisatievermogen, om maar te zwijgen over de rompslomp met vergunningen. Dankzij de Duitse Wet op Duurzame Energie (EEG) wordt het huishoudens gemakkelijk gemaakt om voor een zogenaamd Dachsparbuch te kiezen. Want een spaarboek is het: het rendement van zonnedaken is praktisch verzekerd. Burgers weten zich verzekerd van een gegarandeerde stroomafname door de energieconcerns, tegen een prijs die voor twintig jaar vastligt.
Honderdduizenden Duitsers lieten inmiddels een installatie aanleggen, met subsidie van de overheid. Die subsidie op de aanleg is inmiddels wegens groot succes gestopt. Wat bleef is de verplichte afname en vaste vergoeding voor met zonnepanelen opgewekte stroom. De huishoudens ontvangen die via de energieconcerns. Die betalen dit overigens niet uit eigen middelen. Het wordt namelijk omgeslagen over alle stroomafnemers. Dat is de reden dat de hoogte van de vergoeding onder druk komt te staan nu steeds meer huishoudens voor zonnepanelen kiezen. Het is als een piramidespel. De stroomprijs is in Duitsland de afgelopen tien jaar al met 68 procent gestegen. Met dank aan de fiscus, want heffingen en belastingen op energie zijn sinds 1998 met 130 procent verhoogd. Inmiddels incasseert de overheid 39 procent van iedere stroomrekening.
Maar voorlopig is het rendement van een zonnedak verzekerd en de banken doen dus niet moeilijk over een lening.

Einspeisen maar!

De branche kijkt ondertussen nadrukkelijk vooruit. En de EEG-vergoedingen bewegen mee. De volgende stap zou vanuit milieuoogpunt gebruik van de opgewekte energie in eigen huis moeten zijn. Transport kost immers weer energie. Maar dat gebeurt in Duitsland maar sporadisch, omdat einspeisen nou eenmaal voordeliger is. De vraag is hoe lang de Duitsers dat vol kunnen en willen houden.
De normale tarieven voor stroom stijgen gemiddeld met zes procent per jaar en de vergoeding voor eigen zonnestroom wordt op den duur minder. Naar verwachting leidt dit rond 2016 tot de zogenaamde ‘grid parity’: de prijzen van beide stroomsoorten komen op gelijk niveau. Dan wordt het tijd voor de volgende stap: ‘elektrische onafhankelijkheid’.
Milan Nitzschke, werkzaam bij de grootste Duitse installateur voor zonnepanelen SolarWorld, ziet de ontwikkeling naar het zelf benutten van zonnestroom als onvermijdelijk. “Het heeft nogal wat voordelen. Het elektriciteitsnet wordt ontlast, omdat de energie wordt gebruikt waar die wordt opgewekt. Voor de verbruiker betekent het onafhankelijkheid van de stroomconcerns. En hij krijgt, afhankelijk van de capaciteit, een vergoeding tussen de 17 en 21 eurocent per kWh voor de zelf opgewekte en verbruikte stroom.”
Het systeem, met twee stroommeters, is relatief eenvoudig. Daarbij komt dat je met een smartphone of pc via het internet steeds kunt aflezen hoeveel stroom er wordt opgewekt, ook van afstand dus. Het is mogelijk om huishoudelijke apparaten in of uit te schakelen om de energie zo efficiënt mogelijk te benutten, of in het net te pompen.
Nitzschke: “Het is ook al mogelijk om apparaten in huis automatisch aan te laten sturen. Een eventueel teveel aan stroom kan je ook in accu’s opslaan, die accu’s worden immers steeds beter. En de dag is niet meer ver dat we overschakelen op elektrische auto’s.”
Het ‘dakspaarboek’ ziet er dan zo uit: voor zonnestroom die aan het net wordt geleverd ontvangt een huishouden twintig jaar lang een vaste vergoeding per kWh. Ook voor zonnestroom die in het huishouden wordt gebruikt (de zogenaamde Eigenstrom) bestaat een, iets lagere, vergoeding. Maar daar komt nog bij dat je dankzij je zelf opgewekte zonnestroom minder normale en dure stroom uit het net haalt. Bovendien bespaar je jezelf de prijsverhogingen van normale stroom. Bij dertig procent Eigenstrom levert dat laatste alleen al een kleine 10.000 euro op. Bij zestig procent Eigenstrom gaat het in de richting van 20.000 euro.
Ludwig, tot slot: “Ons motief is geld verdienen. Maar als elektrotechnisch ingenieur ben ik natuurlijk ook gefascineerd door de mogelijkheden die zo’n zonnedak biedt.”

Bas Donker van Heel

Case Jeruzalem: innovatieve oplossingen en praktische bezwaren

admin — Fri, 17 Sep 2010 16:56:17 +0200

Jeruzalem: innovatieve oplossingen stuiten op praktische bezwaren

Zoektocht naar lokale warmte

De wijk Jeruzalem is door VROM uitverkoren als voorbeeldproject voor klimaatneutraal bouwen. Dat betekent extra geld bij de komende vernieuwing voor de uitwerking van milieuvriendelijke ideeën. Enkele daarvan worden mogelijk al in een vroeg stadium afgeschoten.

Versnipperde takken van het naastgelegen park Frankendael en van begraafplaats De Nieuwe Ooster, oppervlaktewater uit de Weespertrekvaart, licht nadampend rioolwater of toch maar restwarmte van de Jaap Edenbaan? In de verkenningsfase leek niets te gek om CO2-neutrale warmte te leveren aan Tuindorp Frankendael, ook wel Jeruzalem genoemd vanwege de karakteristieke witte duplexwoninkjes. Maar het is de vraag of deze oplossingen het adviesrapport zullen ontstijgen. Nog te veel praktische bezwaren.
Allereerst is er de beperkte ruimte in de huizen. “Je kunt in de woningen niet zomaar een grote ketel plaatsen,” zegt André Bolwidt, programma-manager namens stadsdeel Oost. “De installatie in de huizen moet in een normale meterkast passen.” Daarnaast gaat het om technieken die nog niet uitvoerig zijn toegepast.
Een extra complicerende factor is de monumentale status die Jeruzalem sinds kort – als eerste naoorlogse wijk – geniet. Een groot deel van de huisjes wordt in oude luister hersteld, ontdaan van die lelijke kunststof kozijnen uit de jaren tachtig. De monumentstatus zorgt voor forse beperkingen in het plaatsen van isolerende voorzetgevels, windmolens en zonnepanelen. In bepaalde delen komt wel nieuwbouw, maar de bestaande hovenstructuur is heilig. In het door Mien Ruysch ontworpen groen wordt niet gebouwd.

Water en groen

De gemeente Amsterdam wil als groenste jongetje van de klas vanaf 2015 uitsluitend klimaatneutrale nieuwbouw. Het uitverkoren Jeruzalem zou daar een eerste proeve van moeten zijn. Lokale energievoorziening is daarbij een belangrijk uitgangspunt. Voor het vinden van mogelijke plaatselijke warmtevoorzieningen nam toenmalig stadsdeel Oost-Watergraafsmeer adviesbureau DWA in de arm. Dat liet zich inspireren door de ligging van tuindorp Frankendael: in de polder, in de buurt van water en omringd door groen. Volgens DWA is dichtbij een laagtemperatuur-warmtevoorziening voorhanden: het water in de Weespertrekvaart, dat vanzelf de lager gelegen Watergraafsmeer in zou kunnen stromen. Door middel van opslag in de grond en vloerverwarming zou dit water in een eerste warmtebehoefte kunnen voorzien.

Waternet als warmte- en koudeleverancier
Grondwater, oppervlaktewater, drinkwater en rioolwater. Uit al dit water kun je warmte halen, en soms ook koude. Waternet heeft deze grotendeels onontgonnen warmtebron in beheer en staat in de startblokken om een bijdrage te leveren aan het klimaatneutrale bouwen in Amsterdam. Programmamanager Energie uit water Johan Kerpershoek legt uit: “Warmte-koudeopslag is inmiddels een beproefde techniek. Als nutsbedrijf en grondwaterbeheerder willen we hier ook instappen om woningen en kantoren van warmte en koeling te voorzien. In Plantage De Sniep in Diemen zijn we een haalbaarheidsonderzoek begonnen met warmte uit drinkwater. Met warmte uit afvalwater heeft een zusterbedrijf in Hamburg waarmee we samenwerken ervaring.” In augustus was Waternet met hulp van adviesbureau DWA nog druk aan het rekenen om te bepalen hoe lonend de verschillende investeringen zijn. Daarmee worden ook de aansluitkosten voor de corporaties en de energieprijzen voor de consument vastgesteld. Waternet heeft nu nog beperkte ervaring met warmtewinning. “Maar’’, zegt Kerpershoek, “Onze ervaring als nutsbedrijf, inclusief onze klantcontacten en beheer van leidingstelsels, geeft ons voldoende vertrouwen om ook warmte en koude als nutsvoorziening te kunnen aanbieden. ”

Het idee voor verwarming met oppervlaktewater - inmiddels afgevoerd als te duur - leidde tot overleg met regionaal waterbeheerder Waternet, waar weer nieuwe ideeën uit voortkwamen: basisverwarming met rioolwater of gebruik van restwarmte van de Jaap Edenbaan, de kunstijsbaan aan de Kruislaan.
In het oorspronkelijke voorstel van DWA zouden versnipperde takken en bomen uit park Frankendael, begraafplaats De Nieuwe Ooster en het Darwinplantsoen door verbranding in speciale installaties ’s winters voor extra piekwarmte kunnen zorgen. Dat is CO2-neutrale stookmethode: de uitstoot bij verbranding wordt gecompenseerd door de kooldioxide die bomen en struiken opnemen bij de groei.
Deze ingenieuze oplossing stuit op een ander probleem: beperkte ruimte. Waar zet je de gemeenschappelijke stookinstallatie neer en waar sla je de houtsnippers op zolang ze niet worden gebruikt? Zoals gezegd mogen er op de beschermde hoven niet zomaar gebouwtjes bij worden gezet.

Terugkeer GEB?

Met de keuze voor een systeem doemt een nieuwe vraag op: wie ontwikkelt het en wie gaat het op de lange termijn beheren? Een puur maatschappelijke onderneming als Waternet of toch maar een commercieel energiebedrijf? DWA schetst hiervoor tal van mogelijkheden: van eigen ontwikkeling en exploitatie door gemeente of stadsdeel met - jawel - een Gemeentelijk EnergieBedrijf, of ontwikkeling en exploitatie door een commerciële partij, zoals een regulier energiebedrijf. In het laatste geval hebben de gemeente en de corporaties geen zeggenschap meer over de exploitatie. Als tussenoplossing noemt DWA onder meer een systeem waarbij de warmtelevering om de zoveel jaar met een prestatiecontract wordt gegund aan een bedrijf.
Een andere mogelijkheid is een lokale energiemaatschappij, waar verschillende partijen in deelnemen. Maar de twee corporaties die in Jeruzalem het meeste bezit hebben, Rochdale en De Key, hebben laten weten dat ze er geen aandeel in willen hebben. “Een corporatie als Rochdale is niet ingericht als energieleverancier. Andere partijen zijn daar beter in”, zegt Peter van Leijen van Deltaforte, de ontwikkelaar van Rochdale.
Het stadsdeel zelf wil nauw betrokken blijven bij deze blikvanger op milieutechnisch gebied, maar deinst er ook voor terug in zo’n onderneming te stappen. “Als stadsdeel proberen we een heel slimme mogelijkheid te vinden om zonder al te veel risico’s een vinger in de pap te houden,” aldus Bolwidt.

Isolatie

De plannenmakers zijn er nog niet uit voor welke techniek en welke samenwerkingsverbanden ze kiezen. Van Leijen is sceptisch over het idee van verwarming met rioolwater. Ook dat zou met vloerverwarming moeten gebeuren, maar de houten vloeren in de renovatiewoningen zijn daar niet geschikt voor. En een betonnen vloer kan niet worden gestort, omdat de fundering al maximaal wordt belast.
Daarnaast wordt, zeker in de ruim 450 nieuwbouwwoningen, gestreefd naar een grotere energie-efficiëntie door isolatie. Met wandconstructies van wel vijftig centimeter dik. Ook in de bijna vierhonderd renovatiewoningen valt met isolatie veel te winnen, doordat er aardig wat ruimte zit tussen de betonconstructie en witte gevelplaten die worden vernieuwd. Dit zou ertoe kunnen leiden dat de warmtebehoefte wordt beperkt tot de tegenhanger van enkele honderden kubieke meters gas per jaar bij de niewbouwwoningen en 700 tot 800 m3 bij de renovatiewoningen, zegt Van Leijen (het gemiddelde is 1500 m3 per huishouden). “Dan zou bijvoorbeeld een warmtepomp voldoende zijn. Investeringen in een netwerk voor rioolwaterwarmte zijn dan niet lonend,” aldus de ontwikkelaar.
Op grotere schaal zou volgens Van Leijen wel een proef met rioolwater kunnen worden gedaan, zoals nu gebeurt in Rotterdam bij het Feyenoord-stadion, maar dan wel met een ervaren leverancier van stadswarmte. Er wordt op dit moment nog gepraat met een commerciële energiemaatschappij. “Maar het voordeel van een niet-commerciële partij kan zijn dat die in deze tijd misschien bereid is meer risico te nemen,” aldus Bolwidt.

Complexe materie

Rond het verschijnen van deze NUL20 komen Stadsdeel Oost,/DWA en Waternet met een voorstel voor een klimaatneutrale energievoorziening. Dit najaar moet de stuurgroep, gevormd door het stadsdeel, de corporaties en monumentenzorg, meer duidelijkheid hebben over de te volgen koers. De stuurgroep blijft gespitst op verdere haken en ogen, en mogelijke alternatieven. “Het is zo nieuw en zo’n complexe materie dat je niet maar steeds moet door denderen. Je moet je telkens afvragen of je nog op de goede weg zit,” aldus Bolwidt.
De doelstelling van een klimaatneutrale wijk blijft in ieder geval gehandhaafd, ondanks de crisis. Bolwidt: “Je kunt ook andersom redeneren, dat de crisis juist aanleiding is om hiermee verder te gaan. Nu extra investeren om uiteindelijk te besparen.”

Johan van der Tol

‘Liever geen stadswarmte’

admin — Fri, 17 Sep 2010 16:50:14 +0200

Over negen jaar moet in de Houthaven een klimaatneutrale wijk staan

‘Liever geen stadswarmte’

Over negen jaar moet in de Houthaven een klimaatneutrale woonwijk liggen. Als de ‘bouwstop’ van de centrale stad en de onderhandelingen met ontwikkelaars tenminste geen roet in het eten gooien. Projectleider Co Stor is optimistisch over de potentie van de wijk. “Wat het GWL-terrein voor de jaren negentig betekende, wordt de Houthaven voor het nieuwe decennium.”

“Je komt eigenlijk een half jaar te vroeg. We zijn nog volop in gesprek met de ontwikkelaars en de centrale stad over de invulling van onze duurzaamheidsambities.” Projectdirecteur Co Stor vindt het vervelend dat hij nog weinig kan vertellen over de manier waarop in de Houthaven de komende jaren een klimaatneutrale woonwijk gebouwd gaat worden. Iedereen is vol goede wil. Recentelijk is het project door Agentschap NL – het vroegere Senter Novem- zelfs tot ‘excellent gebied’ uitgeroepen vanwege de veelbelovende maatregelen op het vlak van energiebesparing en duurzaamheid. Maar op het stadhuis wordt - naast de gesprekken over een bouwstop voor bepaalde projecten - nog druk gerekend aan voorstellen om ontwikkelaars en corporaties gedeeltelijk tegemoet te komen in de extra kosten van duurzaam bouwen in de stad. Bovendien is het nog onduidelijk voor welke duurzame energiebronnen uiteindelijk wordt gekozen om de nieuwe gebouwen te verwarmen en te koelen. Wordt het collectieve stadswarmte of individuele warmtepompen met warmte-koudeopslag? Ook over het lokaal opwekken van groene stroom voor de voorzieningen in de openbare ruimte en gebouwgebonden elektriciteitsverbruik wordt nog volop gediscussieerd.

Eilanden met eigen sfeer

Wat er in de Houthavens uiteindelijk moet komen, is al wel in grote lijnen bekend: 1700 woningen, 70 woonboten en 50.000 vierkante meter aan voorzieningen als kantoren, scholen, een hotel en zorgfaciliteiten voor de beoogde woonservicewijk. Het gros van de huizen wordt gebouwd op eilanden, uitgegraven in het huidige terrein en aan de kop enkele tientallen meters verlengd. Ze krijgen allemaal hun eigen sfeer. Op de één pakhuisachtige blokken, op een ander vooral eengezinswoningen met voortuin. Waar het hele gebied autoluw zal worden, zullen delen van eilanden zelfs helemaal autovrij zijn. Parkeren kan grotendeels in garages onder de gebouwen; onder het meest westelijk gelegen Blok Nul komt nog een centrale parkeervoorziening voor bewoners.

Gebouwenstrook en tunnel weren geluid
Over de transformatie van de Houthaven tot een woonwijk wordt al bijna zestien jaar gepraat. In 1998 stelde de gemeente haar eerste bestemmingsplan op. Door verzet van enkele havenbedrijven die geluidklachten van toekomstige bewoners vreesden, sneuvelde het plan bij de Raad van State. Ook een tweede versie van het bestemmingsplan haalde de eindstreep niet. Daarna zijn de betrokken partijen zonder rechter met elkaar in gesprek geraakt. Onder leiding van toenmalig advocaat Eberhard van der Laan is een convenant afgesloten dat de bouw van de nieuwe woonwijk mogelijk maakte. In het onlangs vastgestelde bestemmingsplan houdt een langgerekte, zeven verdiepingen tellende gebouwenstrook - Blok Nul - de belangrijkste geluidhinder van de industrie tegen. Bovendien is aan de zuidkant een tunnel ingetekend naast de Spaarndammerdijk, die de geluidhinder van het doorgaande autoverkeer moet verminderen. Eerder leek het erop dat de tunnel ook nodig zou zijn om binnen de landelijke luchtkwaliteitsnormen te blijven. Maar door de bouw uit te smeren over negen jaar en vanuit het westen te beginnen blijft het project binnen de grenzen van de wet Milieubeheer.

De ‘eyecatcher’ van het gebied moet een bijna 90 meter hoog poortgebouw worden op de kop van de Pontsteiger. Dat bevat 250 luxueuze koopappartementen, publieke voorzieningen en een restaurant op 60 meter hoogte met spectaculair uitzicht over de stad en het IJ. Voor dit bijzondere gebouw sloot toenmalig stadsdeel Westerpark enkele jaren geleden een bouwenvelop-akkoord aan een samenwerkingsverband van De Principaal, Delta Forte, Ymere en Bouwfonds. Daarin is een energieprestatiecoëfficiënt (EPC) van 0,5 afgesproken - minder zuinig dan in de recentere overeenkomst met de ontwikkelaars van Blok Nul. Maar indertijd lag er nog geen energievisie van het stadsdeel op tafel waarin van een 100 procent klimaatneutrale woonwijk wordt uitgegaan.
De ontwikkelaars van de Pontsteiger denken de afgesproken energieprestatie te kunnen bereiken door de woningen te voorzien van individuele warmtepompen in combinatie met warmte-koudeopslag in de bodem. Ook worden de woningen extra goed geïsoleerd en krijgen ze vloerverwarming en een ventilatiesysteem met warmteterugwinning. Voor de installaties en verlichting in het gebouw zal ook gebruik worden gemaakt van duurzame energie, waarvoor de ontwikkelaars van de gemeente ruim een half miljoen euro subsidie hebben gekregen. Voorlopig houden de ontwikkelaars aan deze afspraken vast, hoewel woordvoerder Daan Jansen van De Principaal aangeeft dat het project vanwege de slechte woningmarktsituatie op dit moment “nader wordt bekeken”. “De financiële risico’s zijn te groot geworden om het project zoals het is afgesproken te kunnen realiseren. Maar we hebben nog steeds de intentie om er mee door te gaan.”

Wel of geen stadswarmte?

Bij Blok Nul ligt de keuze voor het milieuvriendelijk koelen en verwarmen van het gebouw nog open. Stadgenoot en projectontwikkelaar Synchroon willen in deze westelijke gebouwenstrook naast 9500 vierkante meter aan bedrijfsruimte 283 woningen ontwikkelen, waarvan 184 in de koop- en vrije huursector en 99 in de sociale huursector. Het stadsdeel ziet het liefst dat gebruik wordt gemaakt van stadswarmte in combinatie met koudeopslag. Maar duurzaamheidsexpert Patrick Tielkes van Stadgenoot voorziet de woningen en bedrijfsruimten - net als de ontwikkelaars op de Pontsteiger - liever van warmtepompen in combinatie met warmte-koudeopslag in de bodem. “Het milieurendement van stadswarmte is niet om over naar huis te schrijven. Met de 4000 euro die een individuele aansluiting voor alleen warmte kost, kun je veel meer doen om CO2 te besparen.”
Tielkes zet ook zijn vraagtekens bij de totstandkoming van de tarieven voor stadswarmte. “Het is consumenten moeilijk uit te leggen dat die zijn gekoppeld aan de stijgende gas- en olieprijzen.” Stadswarmte frustreert ook de mogelijkheid voor ontwikkelaars om zelf een lokaal energiebedrijf op te richten en warmte en koude aan bewoners te leveren. “Dat is soms de enige manier om ontwikkelaars die onrendabel moeten investeren in dure milieutechnieken, iets te laten terugverdienen en ervoor te zorgen dat de baten niet alleen naar de gebruikers gaan.”

‘Windwokkels’ als icoon

Tielkes heeft minder moeite met het voorstel van het stadsdeel om in de Houthavens grootschalig zonnepanelen op daken te leggen en vier middelgrote ‘windwokkels’ te plaatsen. “In de stad is bijna geen locatie te vinden die zo geschikt is voor gebruik van windenergie als hier.” Andere ontwikkelaars van het gebied zetten juist vraagtekens bij de financiële haalbaarheid van lokale stroomopwekking. Ook vragen sommigen zich af of 35 meter hoge windmolens wel passen in de beeldkwaliteit van de woonwijk. Voor projectdirecteur Co Stor is het een kwestie van perceptie. “Je kunt ze ook als een icoon van de milieuvriendelijke wijk beschouwen. Voor supervisor Sjoerd Soeters zijn ze in ieder geval geen taboe.”
Stor hoopt de discussie over alle duurzaamheidsmaatregelen in ieder geval nog voor het einde van het jaar te kunnen afronden. Hij wil graag dit jaar nog beginnen met het aanplempen van grond om de toekomstige eilanden te kunnen verlengen. Ook is het ontwerp van de tunnel langs de Spaarndammerdijk bijna klaar om aanbesteed te worden. Maar voordat hij alles in gang kan zetten, moet ook hij wachten op witte rook uit het stadhuis. Stor wil en kan er niets over zeggen, maar blijft optimistisch over de realisering van de klimaatneutrale woonwijk. “Wat het GWL-terrein voor de jaren negentig betekende, wordt de Houthaven voor het nieuwe decennium.”

Jaco Boer

Klimaatneutrale nieuwbouw

admin — Fri, 17 Sep 2010 16:46:56 +0200

Interview: Marcia Sookha, voorzitter Taskforce Klimaatneutraal Bouwen

Klimaatneutrale nieuwbouw

Op de laatste editie van vastgoedbeurs Provada in de Rai presenteerde de ene na de andere ontwikkelaar meeslepende duurzame plannen, concepten en visies. Het wordt nu tijd voor daden, stelt Marcia Sookha, voorzitter van de Task Force Klimaatneutraal Bouwen van de gemeente Amsterdam. Plannen genoeg, maar de crisis helpt niet.

Wat doet de Taskforce Klimaatneutraal Bouwen?
“Missiewerk: het blijven uitdragen van de ambitie van de gemeente, de haalbaarheid en de onvermijdelijkheid daarvan. En daarnaast het centraal stellen van concrete projecten. Wij ondersteunen projecten door verbindingen te leggen, kennis toegankelijk te maken en instrumenten te ontwikkelen om klimaatneutraal bouwen in de praktijk te brengen. Een jaar geleden hebben we ingezet op een koers via de grote Amsterdamse projecten. Ook intern bij de gemeente moet het op allerlei niveaus nog tussen de oren komen, geïntegreerd worden in processen, instrumenten en regels.

Amsterdam klimaatneutraal
In 2009 besloot het stadsbestuur dat vanaf 2015 in de hoofdstad alleen nog maar klimaatneutraal mag worden gebouwd. Gemor in de woonsector. Waarom wilde Amsterdam nu weer harder lopen dan het Rijk? Landelijk is er namelijk al een strakke marsroute die voorziet in een geleidelijke aanscherping van de energieprestaties (epc) tot er vanaf 2020 alleen nog maar klimaatneutraal wordt gebouwd. De corporaties staan al uitermate kritisch tegenover de verlaging van de epc-norm van 0,8 naar 0,6 per 1 januari 2011. ‘Een slecht besluit’ concludeert de Amsterdamse Federatie van Woningcorporaties in een persbericht: “Het komt neer op een verdere lastenverzwaring voor woningcorporaties. (…) De reeds torenhoge onrendabels op een nieuwe sociale huurwoning nemen door dit besluit verder toe. In deze tijd van crisis is dit een verkeerde maatregel. Het risico is groot dat daardoor minder huurwoningen worden gebouwd.” In al zijn toespraken maakt wethouder Van Poelgeest duidelijk dat hij zijn kwaliteitsambities niet wil prijsgeven vanwege de crisis. ‘Shoot higher’ heet dat in McKinsey-jargon. Woningbouwregisseur Bob van der Zande, tevens ambtelijk opdrachtgever klimaatneutraal bouwen, geeft toe dat dit niet eenvoudig is in deze tijd. Aan hem niettemin de taak de geesten in de sector rijp te maken: “Vanaf 2020 moet het toch, je kunt je daarom maar het beste zo snel mogelijk daarop voorbereiden.”

Het is een interessante zoektocht, samen met ontwikkelaars en de bouwsector. We staan nog maar aan het begin van een enorme omwenteling, dat voelt iedereen. Maar ik stel vast dat in de anderhalf jaar dat de Taskforce bestaat, het thema hard is gegroeid. Het bruist van de activiteit: onderzoeken, energievisies, nieuwe technologieën, congressen, enzovoort, enzovoort. IJburg II behoort tot de vijf icoonprojecten van het land; VROM heeft de Houthavens en Jeruzalem in de selectie van vijftien ‘excellente gebieden’ voor duurzame gebiedsontwikkeling opgenomen; stadsdeel Zuid doet mee aan het Innovatieprogramma Klimaatneutrale Steden van het Rijk. We hebben een succesvolle duurzame tender uitgeschreven in Buiksloterham. Er volgt meer. Het zit niet meer vast op de techniek. Die is er en zal steeds beter worden. Het wordt nu alleen tijd om het echt te doen.”
Daar roer je wel een punt aan. Amsterdam heeft een flinke lijst met voorbeeldprojecten, maar het gros daarvan dreigt uitgesteld, afgelast of geschrapt te worden. Geen van de projecten is al gestart.
“De crisis gooit natuurlijk roet in het eten. Toch zie ik kansen. Vergeet niet dat bij tal van projecten die worden uitgevoerd al duurzame technieken worden gebruikt. Bovendien is deze periode bij uitstek geschikt om bestaande afspraken met marktpartijen tegen het licht te houden en waar nodig daar conclusies aan te verbinden. Ondertussen starten volgend jaar de eerste klimaatneutrale projecten, zoals dertig woningen aan de Scheepsbouwweg in Noord, een hotel in het Amstelkwartier en de eerste bouwblokken in de Houthaven en Jeruzalem.“

Wat verstaat Amsterdam eigenlijk onder klimaatneutraal bouwen?
“Wij kijken naar de gebouwgebonden energie en niet naar het gebruikersdeel, bijvoorbeeld de elektrische apparaten. En bij die energie moet zoveel mogelijk worden bespaard en gebruik worden gemaakt van duurzame energie. Je komt dan uit op een EPC van ongeveer 0,3. Overigens zegt de EPC-waarde niet voldoende.

Er wordt nagedacht over een Amsterdams energielabel. Het zal toch niet?
Het gaat ons niet om een apart Amsterdams label maar om een duidelijke specificatie. Ontwikkelaars en aannemers vragen daar om. Ze willen vooraf zeker weten of ze aan de normen die Amsterdam stelt voldoen. We betrekken daarbij Agentschap NL. Je moet denken aan iets als energielabel A+++. Dat bestaat nog niet.”

Volgens de gemeente kost het 17.500 euro extra om een woning klimaatneutraal te maken. Andere instanties noemen veel hogere bedragen. Leg eens uit.
Bij onze berekening gaan we uit van de Amsterdamse referentiewoning van 100 vierkante meter. Bovendien gaan we uit van een efficiënter bouwproces en een andere kostenstructuur. Je moet wel durven om alle onderdelen van het proces onder de loep te nemen. Het helpt dat er op technisch gebied ongelooflijk veel gebeurt. Over een paar jaar liggen de meerkosten al weer lager.

Klimaat- versus energieneutraal
Volgens deskundigen van de TU Delft ben je met de Amsterdamse definitie van klimaatneutraal nog lang niet ‘energieneutraal’. Over dergelijke definities wordt eindeloos gediscussieerd tussen rekkelijken en preciezen: neem je daarin ook mee gebruikersgedrag, de ‘footprint’ van energietransport en afvalwaterreiniging, enzovoort, enzovoort. De TU Delft was betrokken bij een studie naar een energieneutrale make-over van de Schutterstoren: wat als we nogmaals deze ronde woontoren zouden bouwen, maar dan energieneutraal. Het nieuwe ontwerp leidt tot tussen de 35 en 45 duizend euro aan meerkosten per woning. Volgens dr. Arjan van Timmeren van de TU Delft komt dat vooral door de extra gebouwschil. “Om hetzelfde uiterlijk te realiseren moesten we de nu nog zeer prijzige VIP - Vacuum Isolatie Panelen - toepassen. We wilden geen concessies doen aan de ‘looks and feels’ van het gebouw.” Dat Amsterdam de meerkosten van klimaatneutraal bouwen op zo’n 17.000 euro berekent, acht Van Timmeren wel mogelijk: “Maar dan onder stringente voorwaarden, zoals optimale oriëntatie op de zon en vierkante dakvlakken die optimaal zijn uit te vullen met zonnecellen. En ook niet hoger dan vier hoog, anders hou je relatief onvoldoende dakoppervlak over.

Meerkosten…. Geen fijne boodschap op dit moment.
“Dat is zo, maar je moet het langetermijnperspectief voor ogen houden. Klimaatneutraal bouwen is de toekomst en het is dom om niet te investeren in de toekomst. Dat moet vooral corporaties en beleggers aanspreken. Klimaatneutraal bouwen is een financieel en maatschappelijk rendabele investering. Dat lijkt mij voldoende reden.”

Zo’n meerprijs maakt huizen nu bijna onverkoopbaar. Hoe los je dat op? Komt Amsterdam nog met het aangekondigde ‘financiële vehikel’ om het kopers aantrekkelijker te maken?
“We zoeken naar een oplossing voor de ‘split incentive’ door investeringen en energiebaten bij elkaar te brengen. Een heel ingewikkeld vraagstuk. Wij denken aan een fonds waaruit de gemeente een deel van de extra energie-investeringen voorfinanciert en waarbij de bewoner op termijn terugbetaalt. Maar je loopt snel tegen wettelijke beperkingen aan. Zo kan het bijvoorbeeld niet via de energierekening. Het is moeilijk om dit probleem lokaal op te lossen. Een krachtig instrument van het Rijk zou een wezenlijk verschil maken. Goed nieuws is de per maart ingetreden vernieuwde Groenregeling van het Rijk. Dat biedt ontwikkelaars en corporaties veel meer mogelijkheden om tegen een lagere rente te investeren. En kopers om gunstig te lenen. Een groeiend aantal banken speelt daarop in met groenhypotheken. Daar zit zeker beweging in.”

Verwacht je dat klimaatneutraal bouwen invloed op de architectuur en stedenbouw gaat hebben?
“Ja, en ik verheug mij erop. Als het maar niet van die groenogende architectuur is. Maar we zullen zien. Het leuke van deze beweging is dat er zoveel innovatie en ondernemingszin los komt. Iedereen denkt na over nieuwe kansen. Er ontstaat in de bouwsector eindelijk ruimte voor nieuwe partijen. Grote ontwikkelaars en energiemaatschappijen hebben het niet meer alleen voor het zeggen.”

Fred van der Molen

Renovatie Het Breed afgeblazen

FvdM — Fri, 28 May 2010 10:30:08 +0200

Ymere en Eigen Haard zien af van de renovatie van wooncomplex Het Breed in Amsterdam Noord.

Draaibare boot wint ontwerpwedstrijd Duurzaam Drijvend Wonen

FvdM — Fri, 16 Apr 2010 11:07:15 +0200

Team 4D is winnaar geworden van de ontwerpwedstrijd Duurzaam Drijvend Wonen.

Energielabel in puntenstelsel

admin — Tue, 16 Mar 2010 21:07:25 +0100

Substantieel effect op de huren pas vanaf 2012

Energielabel in puntenstelsel

Per 1 juli wordt het Woningwaarderingsstelsel (‘puntenstelsel’) voor zelfstandige huurwoningen aangepast. De huidige punten voor verwarmingsmethode en isolatie worden vervangen door punten voor het energielabel van de woning. Dat kan leiden tot flinke huuraanpassingen, maar tot 2012 alleen voor nieuwe verhuringen.

Steunpunt Wonen:
gemiddelde huureffect is gering
Uit een steekproef van het Stedelijk Bureau Wijksteunpunten Wonen Amsterdam zou blijken dat het gemiddelde huureffect gering is. Het bureau baseert zich daarbij op een beperkte corpus van 2073 woningen, waarvan 327 met een energielabel: de maximaal redelijke huur van die 327 woningen stijgt met gemiddeld vier euro per maand. Per individuele woning kunnen huren wel flink stijgen of dalen: de maximale huur van B-label woningen stijgt gemiddeld 90 euro (18,5 punt); die van F-label woningen zakt bijna 40 euro. Bij de woningen zonder energielabel (1751 stuks) die punten toegekend krijgen op basis van het bouwjaar gaat de maximale huurprijs gemiddeld 27,50 euro omlaag. Ingrid Houtepen van het Stedelijk Bureau: “Een fictief energielabel gebaseerd op bouwjaar leidt in Amsterdam dus meestal tot minder punten. Het loont voor een eigenaar vrijwel altijd om een energielabel aan te vragen.”

Tenzij de Kamer het onderwerp alsnog 'controversieel' verklaard, gaat het energielabel vanaf juli de huren beïnvloeden. De huurhoogte van sociale huurwoningen wordt sinds jaar en dag begrensd door het Woningwaarderingsstelsel (WWS), beter bekend als het puntenstelsel. Per 1 juli worden de huidige punten voor verwarmingsmethode en isolatie vervangen door punten voor het energielabel van de woning. Dit betekent grosso modo dat verhuurders voor energieslurpende huizen minder huur en voor energiezuinige huizen – bij nieuwe verhuringen(!) - meer huur mogen vragen. Overigens geldt het nieuwe WWS tot 2012 alleen voor nieuwe verhuringen van woningen met een officieel energielabel. Voor de meeste huurders verandert er dus niets per 1 juli.
Voor energiezuinige woningen kunnen verhuurders straks maximaal 44 punten bijtellen; nu is dat maximaal 28 punten. Woningen zonder energielabel worden ingedeeld op bouwjaar.

‘Zwaar negatief’

Dezer maanden zijn de corporaties de huureffecten aan het doorrekenen. Eigen Haard heeft zijn huiswerk al gedaan. De corporatie loopt ook voorop met het aanmelden van energielabels (75% van het Amsterdamse bezit gedaan). Bas Groenevelt, senior adviseur wijk- en voorraadstrategie van Eigen Haard, heeft berekend dat de WWS-wijziging ‘zwaar negatief’ uitpakt: “Het scheelt 47.000 punten op ons totale woningbestand van 42.500 woningen. Voor ongeveer 1200 woningen wordt de nieuwe maximaal redelijke huur lager dan de huidige netto huur. Dat levert vanaf 2012 een geschatte huurderving op van 50.000 euro per maand indien er geen energetische ingrepen plaatsvinden.” Van deze woningen moet bovendien vanaf 1 juli de huur worden bevroren. In totaal krijgt 38 procent van het woningbezit van Eigen Haard meer en 53 procent minder WWS-punten.
Groenevelt: “Aan de ene kant ontstaat dus extra verdiencapaciteit bij mutatie/harmonisatie, maar aan de andere kant verdampt er juist verdiencapaciteit. De balans is voor ons sterk negatief: bij volledige mutatie en harmonisatie is de geschatte huurderving 200.000 euro per maand.”
Dat is natuurlijk een theoretisch bedrag. In de eerste plaats krijgt slechts zeven procent van de woningen per jaar een nieuwe huurder. Ten tweede heeft het labelen van de resterende voorraad een positief effect op het puntentotaal. Ten derde zal de corporatie het komende decennium nog flink investeren in energiebesparing. Groenevelt: “Daar voelen we ons sowieso toe verplicht, maar deze huureffecten zullen zeker als stimulans werken.”
Ymere en De Key verwachten elk van zo’n 2500 woningen de huur te moeten verlagen uitgaande van de huidige situatie. Van de overige woningen van De Key stijgt bij 8600 en daalt bij 4150 woningen het puntentotaal. Ook hier: bij de huidige situatie.

Stimulans

Geschat wordt dat meer dan de helft van de corporatiewoningen een laag energielabel (categorie E en slechter) heeft. Huurders kunnen zich echter niet direct vanaf 2012 rijk rekenen. De WWS-aanpassing heeft namelijk betrekking op de ‘maximaal redelijke huur’. In Amsterdam betaalt 81 procent van de sociale huurders minder dan 90 procent van dat maximum. Puntenaftrek leidt dus niet automatisch tot huurverlaging. Alleen op langere termijn lopen corporaties verdiencapaciteit mis, omdat ze de huren bij mutatie minder kunnen verhogen (‘harmoniseren’) tenzij ze hun woningen energiezuiniger maken en de resterende energielabels aanmelden.
De Huurdersvereniging Amsterdam is blij met de nieuwe regeling. Woordvoerder Bastiaan van Perlo: “We hebben eerder gepleit voor een regeling die verhuurders echt stimuleert hun woningen energiezuiniger te maken. In het nieuwe puntenstelsel zit zo’n ‘schuine lijn’.”

Fred van der Molen

De complete analyse van Rigo vindt u hier.

Zie ook de Barometer en het nieuwsartikel "Met groen energielabel naar vrije sector"

Met groen energielabel naar vrije sector

FvdM — Wed, 10 Mar 2010 11:24:39 +0100

Met een groen energielabel kunnen vanaf 1 juli ook kleine huurwoningen naar de vrije sector getild.

Kleine woningen kunnen met energiemaatregelen naar vrije huursector

FvdM — Thu, 04 Mar 2010 11:24:52 +0100

Verhuurders kunnen met energiemaatregelen kleine woningen naar vrije sector brengen

Gat in de markt?

Per 1 juli 2010 wordt het nieuwe woningwaarderingsstelsel van kracht. Dan worden extra punten voor een groener energielabel toegekend. Verhuurders kunnen dan met energiebesparende maatregelen kleinere woningen naar de vrije sector tillen. Vooral in woningmarktgebieden zoals Amsterdam zit daar een groot gat in de markt, betoogt Thijs Luijkx van Rigo.

Goed uitgeruste en afgewerkte appartementen kleiner dan ongeveer 80 m2 vallen onder het actuele woningwaarderingsstelsel (wws) vaak in de sociale huursector. Het aantal punten voor woningen van deze omvang is meestal niet voldoende om boven de liberalisatiegrens van 143 wws-punten uit te komen. In de vrije huursector worden daarom vooral huurappartementen aangeboden die groter zijn dan deze 80 m2. Het actuele aanbod van vrije huurappartementen in Amsterdam weerspiegelt dit. Het aanbod aan appartementen kleiner dan 80 m2 is beperkt tot 10 procent van het totale aanbod in de vrije sector.

Figuur 1 Aantal aangeboden vrije sector huurappartementen in Amsterdam naar oppervlakteklasse (m2 gbo)

Bron: Huizenzoeker.nl, november 2009

Hoe verhoudt het aanbod van vrije sector huurappartementen in Amsterdam zich tot de vraag? Een eerste indicator is de prijs per m2 per oppervlakteklasse. De gemiddelde m2-huurprijs van appartementen kleiner dan 80 m2 gbo ligt op € 21 tegen € 18 in de klasse 80 tot 100 m2 gbo en € 16 in de klassen 100 tot 120 m2 gbo. De hogere m2-prijzen in de oppervlakteklassen tot 80 m2 gbo indiceren een krapte in dit segment (prijzen ontleend aan huizenzoeker.nl, zie figuur 2).

Figuur 2 Prijs per m2 gbo vrije sector huurwoningen in Amsterdam naar oppervlakteklasse november 2009

De prijzen zijn gebaseerd op advertenties van Amsterdamse huurappartementen op Huizenzoeker.nl in 2009. Dit aanbod bestaat zowel uit kale als gestoffeerde als gemeubileerde appartementen.

CBS-gegevens over verhuizingen binnen en naar Amsterdam laten zien dat vooral alleenstaanden verhuizen naar een woning in Amsterdam (72%). En deze cijfers betreffen het aantal personen, dus de relatieve behoefte aan woningen van eenpersoonshuishoudens is nog groter. Een deel van de alleenstaanden is student. Het andere deel bestaat uit jongeren tot 30, gescheiden personen en senioren die alleen achterblijven. Juist dit type huishoudens zoekt een (tijdelijke) huurwoning, vaak op korte termijn. De prijzen mogen boven de liberalisatiegrens liggen en 50 tot 80 m2 volstaat. Maar de meesten willen niet meer dan € 1.200 betalen. Juist in de relatief ‘goedkope’ vrije sector is heel weinig aanbod. Het aanbod op huizenzoeker.nl bestond in november 2009 voor 1 procent uit woningen met een huurprijs lager dan € 800 en voor 88 procent uit woningen met een huurprijs vanaf € 1.200.

Figuren 3 en 4 Aandeel verhuizers binnen en naar Amsterdam naar huishoudensamenstelling en leeftijd 2008

Bron: CBS, 2009

Het nieuwe wws beloont energiezuinige woningen. Hierdoor wordt het mogelijk om appartementen kleiner dan 80 m2 aan te bieden in de vrije sector. Het bijgaande voorbeeld illustreert dit. Een goed uitgerust en afgewerkt appartement van 64 m2 gbo en energielabel A+ krijgt met het actuele WWS systeem 141 punten en valt daarmee net in de sociale huursector (liberalisatiegrens is 143 punten). Dezelfde woning krijgt met het nieuwe WWS-systeem 154 punten en valt daarmee in de vrije sector.

Voorbeeld appartement 64 m2 gbo
wws actueel wws nieuw
Gebruiksoppervlakte 64 64
Energielabel A+ A+
Wws-punten 141 156
Wws-huurprijs € 643 € 705
Huurprijs vrije sector Amsterdam (€ 17/m2 gbo) 1 Geen vrije sector € 1.090
Waarde obv wws huur en BAR 5% € 154.000 € 169.000
Waarde obv vrije sector huur en BAR 5% Geen vrije sector € 261.000
Extra investeringsruimte door agv nieuw wws Geen vrije sector € 92.000

Deze woningen kunnen in Amsterdam – afhankelijk van de locatie natuurlijk met het nieuwe wws worden verhuurd tegen de marktprijs van ongeveer €1.090 per maand (Oppervlakteklasse 60-80 m2 gbo, afslag gestoffeerd/gemeubileerd 20%). Dit levert de verhuurder een extra investeringsruimte op van € 92.000. Daarmee kan de markt onder het nieuwe wws het gat in de markt vullen van appartementen kleiner dan 80 m2 gbo. Deze redenering gaat ook op voor appartementen die wat groter zijn met een lager uitrustingsniveau en energielabel A of hoger. Enerzijds kost dit sociale huurwoningen, maar er wordt wel een aanbod gecreëerd waar veel vraag naar is. Bovendien het is ook een goede kans voor nieuwbouw in recessietijd. Stilgevallen nieuwbouwprojecten kunnen vlot getrokken worden met een kleine huurwoningen in de vrije sector. Wel goed isoleren!

Thijs Luijkx
(onderzoeker bij Rigo)

Duurzaamheid volgens Woonbron

FvdM — Tue, 16 Feb 2010 10:26:32 +0100

Martien Kromwijk licht het duurzaamheidsbeleid van de Rotterdamse corporatie Woonbron toe. Hij behandelt onder meer het Borneo-initiatief, dat het bos in Indonesië spaart, en het Rotterdam Climate Initiative. De ambities van de voorzitter van de raad van bestuur zijn groot. Gedrag van bewoners, investeringen in isolatie en duurzame energieopwekking zijn kenmerkende onderdelen van die ambities. Tevens legt hij uit hoe de duurzaamheidsbarometer werkt, een instrument om de duurzaamheidsresultaten te meten. Want '...aan ambities geen gebrek... maar hoe krijg je de zaak in beweging?'

Winnaars duurzaamheidstender Buiksloterham bekend

FvdM — Fri, 12 Feb 2010 14:44:50 +0100

Van de Kameel van Noord tot Patch 22. De winnende ontwerpen combineren op slimme wijze bestaande en innovatieve technieken.

Bouwsector wil epc-norm mede realiseren via warmtepompen

FvdM — Wed, 12 Aug 2009 18:12:14 +0200

Om bij nieuwbouw de epc-norm te halen is een combinatie van bouwkundige maatregelen en intelligente installaties nodig.

Stimuleringsmaatregelen energiebesparing gaan direct in

FvdM — Tue, 30 Jun 2009 13:23:20 +0200

Vanaf 1 juli zijn er nieuwe subsidies voor woningisolatie. Ook gaat de BTW daarvoor tijdelijk van 19 naar 6%.

Nog weinig groene labels in Amsterdam

admin — Mon, 22 Jun 2009 13:48:02 +0200

Nog weinig groene labels in Amsterdam

In Amsterdam wordt een derde van de totale CO2-uitstoot veroorzaakt door huishoudelijk gebruik van elektriciteit, gas en warmte. Met het terugdringen daarvan valt dus veel te winnen. De Amsterdamse corporaties, eigenaren van de helft van alle woningen, steunen de gemeentelijke ambitie om in 2025 de CO2-uitstoot ten opzichte van 1990 met veertig procent te hebben gereduceerd.
In de nieuwbouw zijn de eisen de laatste jaren al stevig opgeschroefd, maar de grootste winst is te behalen in de bestaande bouw. Hoewel tweederde van alle sociale huurwoningen inmiddels dubbel glas heeft, is daar nog een wereld te winnen. Maar een zeer klein percentage heeft een A of B energielabel; tweederde heeft D of hoger.

Energiebesparing en duurzaamheid nemen een steeds nadrukkelijker plaats in bij de investeringsplannen van corporaties. Daartoe horen isolatie, HR-ketels en toepassing van zonne-energie. In de Beleidsovereenkomst Wonen is vastgelegd dat in tien jaar tijd het gemiddelde gasgebruik per woning met twintig procent afneemt.
Het terugdringen van het energieverbruik is ook van belang om de stijging van woonlasten te beteugelen. De energielasten stijgen sneller dan de huur en zullen naar verwachting een steeds groter deel van de woonlasten in gaan nemen. Volgens de Woonbond zijn de energieprijzen in periode van 2000 tot 2006 met 68 procent gestegen.

Corporaties willen investeringen in duurzaamheid en woningisolatie (gedeeltelijk) kunnen terugverdienen. Ze pleiten er daarom voor het huidige woningwaarderingsstelsel zodanig te herzien dat voor energiezuinige woningen een hogere huur kan worden gevraagd.
Inmiddels hebben de Woonbond en Aedes – de vereniging van woningcorporaties – een ‘woonlastenwaarborg bij energiebesparing’ ontwikkeld, die huurders garandeert dat de huurverhoging na het doorvoeren van energiebesparende maatregelen – op complexniveau – gemiddeld lager uitkomt dan de besparingen aan energiekosten. Op deze wijze kan huurders worden gegarandeerd dat ze beter af zijn als ze meedoen aan een energiebesparingsprogramma. Beide partijen verwachten dat deze zekerheid het uitvoeren van dergelijke programma’s zal versnellen.

Bronnen:
Jaarboek 2009 AFWC. In het jaarboek wordt tevens een aantal duurzaamheidsprojecten in beeld gebracht. Zie www.afwc.nl. Woonlastenwaarborg: www.woonbond.nl of www.aedes.nl

Corporaties worstelen met verduurzamen van hun bezit

admin — Sat, 20 Jun 2009 10:17:49 +0200

Corporaties worstelen met verduurzamen van hun bezit

De Amsterdamse woningcorporaties willen in de komende jaren twintig procent op het gasverbruik van hun woningen besparen. Ze isoleren daarvoor huizen, plaatsen energiezuinige cv-ketels en wekken zelf groene stroom en warmte op. Toch moet er nog heel veel gebeuren om alle groene ambities te realiseren. Maar een strenge welstandscommissie en de regels voor huurprijsverhogingen en bewonersinstemming staan extra investeringen in de aanpak van de bestaande voorraad de weg.

De energieprijzen stijgen veel sneller dan de huren

Bron energieprijzen en berekening: Klimaatbureau Amsterdam, Bron huur: Amsterdamse Federatie van Woningcorporaties, Jaarboek AFWC

Amsterdam moet klimaatvriendelijker worden. Het stadsbestuur wil dat in 2025 de schadelijke uitstoot van kooldioxide met veertig procent is teruggebracht ten opzichte van 1990. Ook de woningvoorraad moet eraan geloven. Enkele jaren geleden waren alle huur- en koopwoningen in de stad samen verantwoordelijk voor zeker een derde van de stedelijke CO2-uitstoot. Als er niets gebeurt, loopt dat aandeel in 2025 verder op tot 36 procent.
Ook de woningcorporaties, eigenaar van bijna de helft van alle Amsterdamse woningen, zijn ervan overtuigd dat er iets moet gebeuren. Nieuwe huizen kunnen energiezuiniger worden gebouwd, maar de grootste klimaatwinst ligt toch in het aanpakken van de bestaande woningvoorraad. Het aantal al gebouwde woningen is immers veel groter dan wat er jaarlijks aan nieuwbouw aan de voorraad wordt toegevoegd. De woningcorporaties hebben dan ook twee jaar geleden met de gemeente afgesproken om het gasverbruik in hun bestaande bezit met twintig procent te verminderen. Dat is evenveel als Aedes wil besparen op landelijk niveau.

Met de billen bloot

Thermografische scan legt warmtelekken bloot
Hoe kom je er als eigenaar van een woningcomplex achter of je op de juiste plaatsen isoleert en warmteverlies tegengaat? Far West heeft afgelopen jaar voor het eerst gebruik gemaakt van een thermografische gevelscan om warmtelekken in een renovatieproject op te kunnen sporen. “Vaak vermoed je wel waar de problemen liggen. Maar het is fijn om daarin bevestigd te worden en zeker te weten dat je niets over het hoofd ziet”, laat Tim van Ruiten van Far West weten. “Bovendien is het een handig communicatiemiddel naar de bewoners toe.” De foto’s zijn gemakkelijk te interpreteren. Hoe roder de gevel is, hoe meer energie er verloren gaat. Hoewel het scannen van een complex vaak niet meer dan enkele honderden euro’s kost, was dit experiment volgens Van Ruiten een éénmalige actie. Far West doet wel mee aan het stadsbrede project waarbij enkele corporaties samen met het gemeentelijk Klimaatbureau thermografische scans van Amsterdamse daken laten maken. Als het weer een beetje meewerkt, kunnen volgens Van Ruiten dit najaar de laatste opnamen worden gemaakt. Dan wordt ook duidelijk welke complexen wellicht met voorrang aangepakt moeten worden. Wat dat betekent voor de inspanningen van de corporaties, is nog onduidelijk.

Veel verhuurders zijn inmiddels begonnen met het aanpakken van hun woningen. Daarbij is de ene corporatie ambitieuzer dan de andere. Ymere bijvoorbeeld legt met een reductie van 25 procent op het gasverbruik van zijn bezit de lat hoger dan andere partijen. Ook deed het bedrijf naast Stadgenoot, de Alliantie en Far West al in 2007 mee aan de Koplopersalliantie: een samenwerkingsverband tussen gemeente, corporaties en andere bedrijven waarin naar slimme manieren voor grootschalig energiebesparing werd gezocht. Dankzij de landelijke introductie van energielabels zijn het afgelopen jaar ook de achterblijvers in duurzaamheid gaan investeren. Voor potentiële huurders is het immers heel gemakkelijk geworden om te achterhalen hoe zuinig of verspillend een bepaalde corporatiewoning is. De verhuurbaarheid van slechte woningen komt daarmee onder druk te staan.
Isoleren is één van de populairste manieren om het bestaande woningbezit energiezuiniger te maken. Driekwart van de Amsterdamse corporatiewoningen heeft al dubbel glas, maar met het vullen van spouwmuren, inpakken van gevels en daken en wegnemen van koudebruggen kan er nog veel worden bespaard. Corporaties als Ymere en de Alliantie hebben in de afgelopen jaren ook veel zuinige hoogrendementsketels geplaatst, die op een efficiënte manier warmte en warm tapwater leveren. Zo verving de Alliantie in de afgelopen tien jaar in zijn eentje al 15.000 open verbrandingstoestellen. Ymere experimenteert in Amsterdam en Almere ook met HR-e ketels, waarmee zowel warmte wordt geleverd als elektriciteit wordt opgewekt.

Eigen groene energie

Geiten en appelbomen op het dak
Wat moet er gebeuren om een dichtbevolkt vooroorlogs stadsdeel als De Baarsjes voor te bereiden op de gevolgen van een dreigende klimaatverandering? Met die vraag trok afgelopen jaar een bont gezelschap onder aanvoering van het Milieucentrum Amsterdam de wijk in. Bewoners werd gevraagd mee te denken over mogelijke oplossingen voor de verwachte hogere temperaturen en extra wateroverlast. Dat leverde verrassende ideeën op, die dit voorjaar bij architectuurcentrum ARCAM waren te zien. Uit de inzendingen bleek dat voor de meeste bewoners groene daken met windmolens en zonnepanelen al heel gewoon zijn. Maak een daktuin en zet een lift tegen de gevel en je hebt meteen het tekort aan parken en plantsoenen opgelost, opperde een bewonersgroep. Anderen vroegen zich af waarom op de daken geen geiten of koeien konden worden gehouden. Ook een moestuin zou welkom zijn. Op alle daken samen zou je zoveel appels kunnen verbouwen, dat er 50.000 appeltaarten van gebakken kunnen worden, had iemand uitgerekend. Overtollig regenwater zou je in de toekomst ook prima in kelders op kunnen slaan om het in drogere tijden weer te gebruiken. En waarom zou de Hoofdweg niet in een Hoofdvaart kunnen worden omgebouwd met de waterbus als belangrijkste middel van transport? Op het symposium bij de opening van de tentoonstelling klonk maar één verzuchting: waar haal je voor al deze mooie plannen het geld vandaan?

Daarnaast experimenteren ook steeds meer corporaties met het zelf opwekken van duurzame warmte en stroom. Hoewel binnenkort in Molenwijk een proef met windenergie wordt gehouden, zijn vooral zonneboilers en –panelen populair. Zes jaar geleden legde de Alliantie als één van de eersten al 10.000 vierkante meter PV-panelen aan op enkele tientallen woningcomplexen. De opgewekte elektriciteit wordt er niet alleen gebruikt voor het bedienen van liften en verlichten van gemeenschappelijke ruimten, maar voorziet ook 260 gezinnen van duurzame stroom. Te veel geproduceerde elektriciteit wordt doorverkocht aan groene stroomproducent Greenchoice, waarmee de Alliantie voor al haar huurders ook een voordelig collectief leveringspakket heeft afgesloten.
Stadgenoot gaat nog een stapje verder en richt dit najaar in Westerpark een eigen energiebedrijf op, dat met hulp van stadsdeel en particulieren grootschalig in zon- en windenergie gaat investeren. De opgewekte stroom wordt zoveel mogelijk verkocht aan buurtbewoners. Op die manier hoopt de corporatie hen ook meer te betrekken bij de omslag naar een duurzame maatschappij.

Corporatiewoningen scoren slecht

Corporaties hebben de afgelopen jaren dus zeker niet stil gezeten. Toch moeten ze komende jaren nog heel veel doen om hun woningen werkelijk klimaatvriendelijk te maken. Een recente inventarisatie bij de helft van alle corporatiewoningen leert dat slechts elf procent een A- of B-label haalt. Dat is het minimale niveau waar alle partijen in het landelijk convenant over energiebesparing in de corporatiesector naar streven. Een kleine meerderheid (52%) van de onderzochte corporatiewoningen komt zelfs niet verder dan een E-, F- of G- label en heeft daarmee een twijfelachtige energieprestatie. Er zijn ook relatief meer slecht scorende corporatiewoningen dan andere huizen in de hoofdstad. Van de totale woningvoorraad in Amsterdam heeft namelijk ‘maar’ veertig procent label E, F of G.
Technisch zijn er weinig belemmeringen om de energieprestatie van woningen verder te verbeteren. In hoog tempo worden nog beter isolerende bouwmaterialen en ultrazuinige verwarmingsketels op de markt gebracht. Met gebalanceerde ventilatiesystemen kan een flink deel van de uitgaande warmte worden teruggewonnen. Er zijn ook douchebakken met warmteterugwinning, waarbij het gebruikte water nog te gebruiken koud douchewater opwarmt voor het in de mengkraan komt. Veel woningcorporaties zijn ook wel geïnteresseerd in deze mogelijkheden, maar wijzen op de hoge onrendabele investeringen die ermee samenhangen. Binnen de huidige wetgeving kunnen ze die maar voor een klein deel via hogere huren terugverdienen. Het ministerie heeft met Aedes, particuliere verhuurders en de Woonbond wel afgesproken dat het Woningwaarderingsstelsel (WWS) wordt aangepast en de maximaal redelijke huur voor extra zuinige woningen (vanaf A+ -label) wordt verhoogd. Maar half mei liet minster Van der Laan van Wonen, Wijken en Integratie de Tweede Kamer nog weten dat het overleg hierover nog niet is afgerond. Wanneer het aangepaste stelsel wordt ingevoerd, is dan ook onbekend.

Woonlasten omlaag of op gelijk niveau?

AFWC-directeur Hans van Harten is teleurgesteld dat er zo weinig schot zit in de aanpassing van het puntensysteem. “Het kabinet heeft de corporatiesector in het kader van de kredietcrisis voor 320 miljoen euro aan fiscale aftrek beloofd als we in duurzaamheid investeren. Maar zonder een aangepast Woningwaarderingsstelsel lukt dat niet.” Dat minstens zeventig procent van de bewoners van een complex moet instemmen met de duurzaamheidsinvesteringen van een corporatie, zit Van Harten ook dwars. Veel huurders zijn bang dat de voorgestelde huurverhoging groter uitpakt dan de besparing op hun energielasten en dreigen voorstellen te blokkeren. Om de complexen toch te kunnen aanpakken en op langere termijn verhuurbaar te houden, zien verhuurders daarom regelmatig af van huurprijsverhoging. Van Harten vindt dat een verkeerde ontwikkeling. “Ik zou het liefst op stedelijk niveau met de Huurdersvereniging Amsterdam afspraken willen maken over de toekomstige woonlasten bij investeringen in energiebesparing.” Of hij daarbij uit wil gaan van een daling van deze woonlasten zoals Aedes en de Woonbond in hun recentelijk gelanceerde woonlastenwaarborg deden, wil hij niet zeggen. “Dat zal in de onderhandelingen wel duidelijk worden.”
Duurzaamheidsexpert Pablo van der Laan van Ymere liet onlangs in Aedes-magazine weten dat zijn organisatie in prinicipe niet verder wil gaan dan woonlastenneutrale afspraken. De investeringen zouden te hoog zijn om met een lagere huurprijsverhoging genoegen te kunnen nemen. Maar de druk op de corporaties is groot. In het landelijk convenant over energiebesparing in de sociale huursector, dat het ministerie van VROM, Aedes en de Woonbond eind 2008 met elkaar afsloten, hebben de partijen ook ingezet op een daling van de woonlasten voor huurders.
Woordvoerder Stephen Deul van de Huurdersvereniging Amsterdam laat ook weten dat dit voor zijn organisatie nog altijd de inzet is van eventuele afspraken met de corporaties. “Al begrijpen we best dat met de huidige daling van de energieprijzen voor corporaties de ruimte om de huren te verhogen misschien te klein wordt om in duurzaamheid te kunnen investeren en daardoor een afspraak over lagere woonlasten tijdelijk niet haalbaar is. “

Strenge ‘schoonheidspolitie’

Behalve de beperkte terugverdienmogelijkheden botsen corporaties in hun plannen voor het verduurzamen van hun woningen ook op een strenge welstandcommissie. Op een conferentie van de Alliantie in maart van dit jaar klaagden managers steen en been over de weigering van de ‘schoonheidspolitie’ om zelfs maar beperkte ingrepen in voor- of achtergevels goed te keuren. Theun Koelemij, programmaleider bestaande woningvoorraad van het gemeentelijk Klimaatbureau, gaf aan dat hij de klachten wilde onderzoeken. In de afgelopen maanden heeft hij inderdaad een aantal uitgevoerde corporatieprojecten wat nauwkeuriger bekeken. Binnen de huidige welstandseisen bleek een corporatie uiteindelijk gemiddeld toch zo’n vijftig tot zestig procent op zijn kooldioxide-uitstoot te kunnen besparen. “Woningen moeten dan wel aan de binnen- en niet de buitenkant worden geïsoleerd.”
Voor veel verhuurders is deze oplossing geen optie, omdat ze niet op de woninggrootte willen beknibbelen. Bovendien kunnen de extra investeringen op die manier ook op een huurprijsverlaging uitlopen, omdat er volgens het woningwaarderingsstelsel minder punten kunnen worden verzameld. Koelemij beseft dat dit een knelpunt kan zijn. Binnenshuis isoleren is vaak ook duurder en lastiger uit te voeren als de woningen bewoond moeten blijven. “Binnenkort ga ik met de corporaties om de tafel zitten om hier oplossingen voor te verzinnen. Uiteindelijk wil iedereen dat de Amsterdamse woningvoorraad zo snel mogelijk klimaatvriendelijker wordt.”

Jaco Boer

Duurzaam Amsterdam

admin — Sat, 20 Jun 2009 10:07:45 +0200

Duurzaam Amsterdam

Aan ambities ontbreekt het Amsterdam niet als het om het milieu gaat. Wat heet. Waar het Rijk als doelstelling heeft in 2020 een vijfde van het Nederlandse energiegebruik uit duurzame bronnen te betrekken, wil Amsterdam in 2025 zo maar liefst in een derde van zijn energie voorzien. De CO2-doelstellingen zijn al even ambitieus.
Maar tussen droom en daad staat ook hier een wereld van praktische bezwaren. Zo liep de start van de hoofdstedelijke hightech afvalenergiecentrale uit op een klein drama en bleken maatregelen om oude auto’s uit de stad te weren niet alleen onhaalbaar maar bovendien nauwelijks effectief. Pure symboolpolitiek.
Wat in ieder geval werkt is woningen isoleren. Het energiegebruik van alle woningen in de stad is verantwoordelijk voor zeker een derde van de CO2-uitstoot. De corporatiesector – eigenaar van ongeveer de helft van de woningen in de stad – is al jaren bezig zijn woningbestand energiezuiniger te maken. Toch is daar nog een enorme slag te maken. Slechts zo’n elf procent heeft een energielabel A of B, waar G de minst groene categorie is. Technisch zijn er weinig belemmeringen om de energieprestatie van de bestaande woningvoorraad verder te verbeteren. Wel zijn er veel praktische belemmeringen, zoals instemming van huurders met de ingrijpende renovaties die nodig zijn, en een groen licht van welstandscommissies. Daarover meer in dit themanummer van NUL20. En dan is er natuurlijk het geld. De corporaties willen hun investeringen in het energiezuiniger maken van woningen op zijn minst gedeeltelijk weer terugverdienen via de huur. Daar zit wat in. De woningen worden immers aantrekkelijker want de energiekosten gaan omlaag. Met de ‘woonlastenwaarborg’ lijkt er nu een goede regeling voor huurders en verhuurders in de maak, maar het laatste woord is daar nog niet over gezegd. Belangrijk is bovendien dat het kabinet afkomt met stimuleringsmaatregelen. In april werd een tijdelijke verruiming van de fiscale energie-investeringsaftrek en verlaging van het btw-tarief voor isolatie aangekondigd. En deze weken moet het besluit vallen over een subsidie van 270 miljoen euro om de komende twee jaar honderdduizend corporatiewoningen energiezuinig (energielabel A) te maken. Dat zou goed nieuws zijn, zowel voor het milieu als de veelgeplaagde bouwsector. Deze maatregel lijkt een effectieve methode om op korte termijn werkgelegenheid veilig te stellen.

Fred van der Molen
Hoofdredacteur NUL20
fred@nul20.nl

Groeiende weerstand tegen milieuvriendelijke oplossing

Fri, 19 Sep 2008 11:54:56 +0200

Groeiende weerstand tegen milieuvriendelijke oplossing
Stadsverwarming onder vuur

Aansluiting op de stadsverwarming brengt de uitstoot van koolstofdioxide gemiddeld per woning met meer dan duizend kilo per jaar terug. Toch stuit deze milieuvriendelijke oplossing op groeiende weerstand. Huurders willen de keuze om te koken op gas. En de Huurdersvereniging Amsterdam (HA) vreest dat huurders met stadsverwarming eerder duurder dan goedkoper uit zijn. Ook bij corporaties groeit twijfel.

Hoe werkt stadsverwarming?

Bij de opwekking van elektriciteit en de verbranding van huisvuil komt warmte vrij. Met die warmte wordt water tot 120 graden verhit. Dit water wordt via pijplijnen naar woonwijken vervoerd. Een warmtewisselaar brengt de temperatuur bij aankomst in de wijk terug naar een veilige zeventig graden. Daarmee worden de huizen verwarmd. Na gebruik wordt het afgekoelde water weer teruggevoerd.
De nieuwe verwarmingstechniek vermindert de uitstoot van koolstofdioxide gemiddeld per woning met meer dan duizend kilo per jaar. Uitbreiding van stadsverwarming helpt de gemeente Amsterdam bij haar doelstelling de uitstoot van koolstofdioxide met 550.000 ton per jaar terug te dringen.

Stadsverwarming wordt gevoed met ‘restwarmte’. Die is in Amsterdam in overvloed voorhanden. “Een deel van de restwarmte van de Afvalenergiecentrale, de Hemwegcentrale en de Diemercentrale verdwijnt nu in het Noordzeekanaal of in het IJmeer. Maar als we dat zouden willen, dan kunnen we Groot Amsterdam van warmte voorzien”, zo zegt Roelof Potters, manager markt en ontwikkeling van Nuon Warmte.
In totaal hebben nu 25.000 Amsterdamse woningen duurzame stadswarmte. De centrale in Diemen zorgt onder meer voor stadsverwarming in IJburg, Zuidoost en Zuideramstel. De komende jaren krijgt restwarmte van de Afvalenergiecentrale vaker een nuttige bestemming. Circa twintigduizend woningen, ruwweg een derde van het totale aantal woningen in de Westelijke Tuinsteden, worden de komende vijftien jaar voorzien van stadswarmte. De introductie van stadsverwarming in Nieuw West is al in 2002 door corporaties, stadsdelen en gemeente vastgelegd in de Energievisie ParkStad. In principe wordt alle nieuwbouw in de Westelijke Tuinsteden aangesloten op de stadsverwarming. Bij ingrijpende renovatie wordt per object bekeken of aansluiting technisch en financieel haalbaar is. Uitvoering is in handen van Westpoort Warmte, een gemeenschappelijke onderneming van gemeente Amsterdam en Nuon. De aanleg van de benodigde infrastructuur vraagt volgens Potters een miljoeneninvestering.
De Huurdersvereniging deed op verzoek van Palladion, de huurderskoepel van De Dageraad, onderzoek naar de voordelen van stadsverwarming voor huurders. Volgens beleidsmedewerker Margriet Koomen van de HA komt er weinig goeds naar voren. De omschakeling wordt het sterkst gevoeld in de keuken. De vertrouwde aansluiting voor het gasfor-
nuis verdwijnt. In plaats daarvan moet elektrisch worden gekookt. “Lang niet iedereen is daar blij mee. Vooral migrantenvrouwen hebben ons laten weten ongelukkig te zijn met het verdwijnen van de vertrouwde gaspitten. Hoe moeten zij straks wokken”, aldus Koomen.
Potters kan zich voorstellen dat toekomstige bewoners moeten wennen aan het gebruik van het nieuwe verwarmingssysteem. Maar hij betwist dat de overschakeling geweldig nadelig is. “Het gaat in de Westelijke Tuinsteden om nieuwbouw van zowel koop- als sociale huurwoningen. Huizenkopers in Nederland investeren doorgaans veel geld in een nieuwe keuken. Een niet onaanzienlijk deel van hen kiest nu ook al voor elektrisch koken. En de huurders krijgen in hun huurwoning direct een passende kookplaat geleverd. Bovendien hebben we met de corporaties de afspraak gemaakt dat de bewoners die ten gevolge van de stedelijke vernieuwing onvrijwillig moeten verhuizen een nieuwe pannenset krijgen. Zij kunnen probleemloos koken.”

Geen keuze

De Huurdersvereniging is om allerlei redenen niet gelukkig met stadsverwarming. Er is slechts één aanbieder. Huurders hebben niks te kiezen. En er is sprake van een overeenkomst voor dertig jaar. “We zitten dus heel lang aan dezelfde leverancier vast. Als in de komende periode alternatieve energievormen beschikbaar komen, dan kan daar niet op worden geanticipeerd.” Volgens haar is bij de ontwikkeling van Westpoort Warmte al bij voorbaat weinig aandacht geschonken aan het gebruik van andere duurzame alternatieven als zonne- en windenergie.
Ook ageert ze tegen de toekomstige prijs. Consumenten gaan betalen voor het jaarlijkse vastrecht en het verbruik per gigajoule warmte. Daarbij zijn afspraken gemaakt over de indexering van deze tarieven. Voor de verbruiksprijs geldt het verlaagde tarief van stadsverwarming in Amsterdam-Zuidoost. Het vastrecht is gebaseerd op het adviestarief van EnergieNed, de overkoepelende organisatie van energiebedrijven in Nederland.
Koomen: “Wij vinden de tariefstelling niet heel helder. Overal in Nederland worden verschillende tarieven gehanteerd. Waar is het tarief in de Westelijke Tuinsteden dan uiteindelijk op gebaseerd?”
Het verweer van Potters dat voor de berekening gebruik is gemaakt van een landelijk afgesproken systematiek, vindt bij haar geen genade. “Dat wordt ‘het niet meer dan anders principe’ genoemd. Maar naar ons idee pakt de omschakeling naar stadsverwarming wel degelijk nadelig uit. Onze huurders krijgen geen prijsgarantie. De prijs is gekoppeld aan de ontwikkeling op de oliemarkt. Er is ook geen echte kostprijs, want het gaat om restwarmte. De te betalen prijs is dus vooral afhankelijk van onderhandelingen over de prijs van de infrastructuur. Bij die onderhandelingen hebben wij niet aan tafel gezeten.”
Eigenlijk kunnen de tarieven in de Westelijke Tuinsteden met meer dan 12 procent omlaag, zo meent Koomen. Dat heeft te maken met afspraken tussen Westpoort Warmte, gemeente en de corporaties. “De kosten van een stadsverwarmingsinstallatie zijn hoger dan een traditionele cv-aansluiting. De corporaties zijn daarvoor op een ingenieuze manier gecompenseerd. Gemeente en corporaties zijn overeengekomen dat niet aan kostbare, bovenwettelijke isolatie-eisen hoeft te worden voldaan. De bouw van woningen wordt daardoor goedkoper. Maar het zijn wel onze huurders die daarvoor via een hoger energiegebruik de prijs mogen betalen. Een prijsverlaging zou dus op zijn plaats zijn. Beide aandeelhouders zullen immers veel geld aan deze constructie verdienen.”
Ook dat verwijt acht Potters niet terecht. “Nuon heeft in 2004 in alle openheid een aanbod gedaan voor de oprichting van Westpoort Warmte. De gemeenteraad heeft vervolgens alle afspraken beoordeeld. Door toepassing van het ‘niet meer dan anders principe’ zijn bewoners niet duurder uit. Evenmin wijkt het isolatieniveau af van andere woningen.”
Volgens Koomen is het tij in de Westelijke Tuinsteden niet meer te keren. De contracten zijn getekend. Maar daarmee is volgens haar niet alles gezegd. “Ook in Noord wordt nagedacht over de introductie van stadswarmte in nieuwbouwgebieden. Daarover valt begin 2006 een principebesluit. Wij hebben kort geleden onze bezwaren bij het stadsdeel kenbaar gemaakt. Niet zonder succes. Corporaties stellen zich nu veel kritischer op. De Dageraad heeft gemeld niet meer aan de uitbreiding van stadsverwarming te willen meedoen. Ook Het Oosten maakt bezwaar.”

Niet op Zeeburgereiland

Ook in het oosten van de stad laait de discussie over wel of niet stadswarmte op. Nuon is ondanks een negatief advies in het verleden, geïnteresseerd in de aanleg van stadsverwarming voor de nieuwbouw op het Zeeburgereiland. Potters vindt stadsdeel Zeeburg aan zijn zijde. Wethouder Jan Hoek: “Aanleg van stadsverwarming is de moeite waard, maar ooit is bedacht dat het niet kan. We zeggen niet dat het per se moet, maar het zou goed zijn het nogmaals te onderzoeken. Groot bijkomend voordeel zou zijn dat dan ook het Oostelijk Havengebied gebruik kan gaan maken van restwarmte. Daar wordt nu in een deel van het gebied stadswarmte opgewekt via gasgestookte wijkcentrales. Gebruik van restwarmte is een meer duurzame oplossing”.
Zeeburg krijgt in de gemeenteraad steun van PvdA-raadslid Herman Marres, maar de gemeenteraad stuit op weerstand bij wethouder Stadig. Dezelfde Partij van de Arbeid heeft de wethouder bij motie opgedragen te zorgen voor versnelling van het bouwprogramma. Voor 2010 moeten duizend woningen zijn gebouwd op het terrein van de eerdaags te sluiten rioolzuiveringsinstallatie. Nu weer onderzoek doen, zal volgens Stadig onherroepelijk leiden tot vertraging in de ontwikkeling van de woningbouwplannen. Maar de wethouder legt zich neer bij de wens van de raad.

Bert Pots

De zuidelijke IJ-oever in hapklare brokken

Thu, 18 Sep 2008 17:20:55 +0200

De zuidelijke IJ-oever in hapklare brokken
Plannen Houthavens: nu wel Raad van State proof?

The place to be

Aan de Van Diemenstraat is de bouw begonnen van het project IJ-side. Dat gebouw herbergt 47 appartementen en maisonnettes, waarvan zes huurwoningen, en 2000 m2 bedrijfsruimte. De woningen variëren in grootte van 70 tot 150 m2 en de koopwoningen lopen in prijs uiteen van 277.500 euro tot 525.000 euro. De koopwoningen zijn inmiddels vrijwel allemaal verkocht. Het project biedt aan een kant uitzicht over het IJ, het Silodam-gebouw en de getransformeerde graansilo’s. In het prospectus worden de omgeving en heel Westerpark omschreven als “The place to be”. Nog een citaat: “Je eet een hapje tussen de kunstenaars en fietst langs ateliers en studio’s van ontwerpers. Samen met hen bepaal je het hippe en artistieke straatbeeld.”

We pakken het wetenschappelijk aan om er voor te zorgen dat het nieuwe plan Raad van State-proof wordt.” Co Stor, projectmanager voor de Houthaven, heeft net opdracht verstrekt voor maar liefst vijftig geluidsmodelberekeningen. “Maar dat zijn ook echt de laatste.” Er is stadsdeel Westerpark en de betrokken ontwikkelaars veel aan gelegen om de bouwplannen in de Houthavens nu wel te kunnen realiseren. De Raad van State sprak in 2003 zijn veto uit over het vorige plan, na bezwaren van ondernemingen in het belendende Westelijk Havengebied. Die vreesden in hun bedrijvigheid te worden beperkt met woningen in hun buurt.

Het debacle leverde zeker een jaar vertraging op. Dat jaar is gebruikt om de plannen nog eens goed tegen het licht te houden. Niet alleen is met TNO de milieubelasting onder de loep genomen, ook is rekening gehouden met nieuwe inzichten en behoeften. In het nieuwe plan heeft de meest westelijke bebouwing, langs het bedrijvengebied, een ‘dove’ gevel tegen geluidsbelasting gekregen. Het is de belangrijkste geluidswal voor de nieuwe wijk, waardoor de bebouwing op de oostelijk gelegen eilanden maar op beperkte schaal ‘doof’ uitgevoerd hoeft te worden. Daarnaast zijn onder meer afgeschuinde gevels aangebracht tegen het weerkaatsen van het geluid.

In het vernieuwde plan is het aantal woningen fors uitgebreid van negenhonderd naar maximaal 2250, waarvan dertig procent sociale huur. In plaats van acht zijn er nu zeven eilanden – de in 1945 gedempte haveninhammen worden weer uitgegraven. Het eerdere plan voorzag in een vrij eenvormige bebouwing, maar dat is achterhaald. Ieder eiland krijgt een eigen karakter, variërend van stadse gesloten bouwblokken met binnenhoven tot eengezinswoningen en mogelijk ook zelfbouwkavels. En er is aardig wat groen. Het idee dat water ook groen is, zoals voor het Oostelijk Havengebied gold, is hier niet overgenomen. De wijk is autoluw, met inpandige garages en op het maaiveld alleen parkeren voor bezoekers.

Een speelweide, die als een groene deken over een geplande tunnel naast de Tasmanstraat en Spaarndammerdijk ligt, moet zorgen voor de broodnodige aansluiting met de Spaarndammerbuurt. Het project Houthaven hangt nauw samen met de aanpak van de Spaarndammerbuurt, waar ongeveer 2500 huizen worden gerenoveerd, deels samengevoegd en verkocht. De nieuwe wijk en de renovaties moeten de nogal geïsoleerd liggende arbeidersbuurt economisch en sociaal versterken. Zo is het is de bedoeling dat de Houthavenbewoners straks boodschappen doen in de Spaarndammerstraat.

Het is jammer dat de renovaties in de Spaarndammerbuurt en de nieuwbouw in de Houthaven niet samenvallen, zegt Stor. Dat was oorspronkelijk de bedoeling. Bewoners van renovatiepanden hadden dan kunnen doorschuiven naar de nieuwe wijk. “Maar de bewoners merken al dat de wijk verandert”, voegt Stor er aan toe. Door de transformatie in de bestaande buurt en de tijdelijke studentenhuisvesting in de Houthaven is de diversiteit in de bevolkingssamenstelling nu al toegenomen. Zo merkt de videotheekhouder bijvoorbeeld dat er vraag is naar een ander soort films.

Besluit Luchtkwaliteit

Ook in ontwikkelproces zijn de Houthaven en de Spaarndammerbuurt nauw met elkaar verweven. De in de Spaarndammerbuurt betrokken corporaties Ymere, Rochdale en De Key krijgen grondposities in de Houthaven naar rato van het aantal opgeknapte woningen. Voor de helft, tot en met eiland 4, gaat Westerpark nu bepalen wie waar mag bouwen. De rest wordt later bekeken. Stor schat nu dat in 2009-2010 kan worden begonnen met de bouw, als deze zomer de nieuwe bestemmingsplanprocedure wordt gestart. Eerst op de rol staat het Pontsteigergebouw, waarvoor een meervoudige opdracht is uitgezet bij een drietal architectenbureaus.

Stor vertrouwt erop dat het bestemmingsplan er nu wel doorkomt. De nieuwe woonwijk heeft een nadelig effect op de luchtkwaliteit. Maar dat wordt gecompenseerd door de aanleg van de tunnel, waardoor het plan voldoet aan het Besluit Luchtkwaliteit. “De aanleg van de tunnel naast de Spaarndammerdijk en Tasmanstraat maakt een van de meest vervuilde straten van Amsterdam voor omwonenden weer schoon.”

Overigens valt de Houthaven sinds eind jaren negentig niet meer onder de supervisie van de centrale stad. Westerpark heeft de verantwoordelijkheid van dit stuk zuidelijke IJ-oever – inclusief over de grondexploitatie –overgenomen. [JvdT]

duurzaam bouwen

Groei eigenwoningbezit stagneert

Wonen in de Metropoolregio Amsterdam: de volgende tien jaar

Groei eigenwoningbezit stagneert

Stadstuin Overtoom extra duurzaam

Alliantie tilt 19e-eeuwse woningen naar A-label

Alliantie tilt 19e-eeuwse woningen Saenredamstraat op naar A-label

Groene Ster-behandeling

Houthaven krijgt Stadswarmte

Amsterdam is stout: zonnedak virtueel delen

Alliantie tilt 19e-eeuwse woningen op naar A-label

Slimme muurverwarming

Van energielabel G naar A: "Het kan goedkoper dan je denkt”

Alliantie tilt oude etagewoning van energielabel G naar A

“Het kan goedkoper dan je denkt”

Co-Green: klimaatneutraal voor dezelfde prijs

Co-Green: ketenintegratie moet bouwproces stukken efficiënter maken

Klimaatneutraal voor dezelfde prijs

Energielabel per 1 juli in puntenstelsel

Taskforce CO2-reductie opgericht

Brandrisico's anders in passiefhuis

Van energielabel G naar A

Groene daken

Nieuwe subsidieronde zonnepanelen weer succes

Strengere energienormen gaan gewoon per 1 januari in

Geen nieuwe energienorm nieuwbouw

Heemschut waarschuwt tegen gevelreiniging

Co-Green: klimaatneutraal én kostenneutraal bouwen

Baas in eigen stopcontact

Nuon verkocht, leve het lokale energiebedrijf

Baas in eigen stopcontact

Duurzaam ontlasten

Duitsers kiezen massaal voor zonnedak

Duitsers kiezen massaal voor zonnedak

Einspeisen maar!

Groen piramidespel

Einspeisen maar!

Case Jeruzalem: innovatieve oplossingen en praktische bezwaren

Jeruzalem: innovatieve oplossingen stuiten op praktische bezwaren

Zoektocht naar lokale warmte

Water en groen

Terugkeer GEB?

Isolatie

Complexe materie

‘Liever geen stadswarmte’

Over negen jaar moet in de Houthaven een klimaatneutrale wijk staan

‘Liever geen stadswarmte’

Eilanden met eigen sfeer

Wel of geen stadswarmte?

‘Windwokkels’ als icoon

Klimaatneutrale nieuwbouw

Interview: Marcia Sookha, voorzitter Taskforce Klimaatneutraal Bouwen

Klimaatneutrale nieuwbouw

Renovatie Het Breed afgeblazen

Draaibare boot wint ontwerpwedstrijd Duurzaam Drijvend Wonen

Energielabel in puntenstelsel

Substantieel effect op de huren pas vanaf 2012

Energielabel in puntenstelsel

‘Zwaar negatief’

Stimulans

Met groen energielabel naar vrije sector

Kleine woningen kunnen met energiemaatregelen naar vrije huursector

Verhuurders kunnen met energiemaatregelen kleine woningen naar vrije sector brengen

Gat in de markt?

Duurzaamheid volgens Woonbron

Winnaars duurzaamheidstender Buiksloterham bekend

Bouwsector wil epc-norm mede realiseren via warmtepompen

Stimuleringsmaatregelen energiebesparing gaan direct in

Nog weinig groene labels in Amsterdam

Nog weinig groene labels in Amsterdam

Corporaties worstelen met verduurzamen van hun bezit

Corporaties worstelen met verduurzamen van hun bezit

Bron energieprijzen en berekening: Klimaatbureau Amsterdam, Bron huur: Amsterdamse Federatie van Woningcorporaties, Jaarboek AFWC

Met de billen bloot

Eigen groene energie

Corporatiewoningen scoren slecht

Woonlasten omlaag of op gelijk niveau?

Strenge ‘schoonheidspolitie’

Duurzaam Amsterdam

Duurzaam Amsterdam

Bron energieprijzen en berekening: Klimaatbureau Amsterdam,
Bron huur: Amsterdamse Federatie van Woningcorporaties, Jaarboek AFWC