sloop

Sloop 3e Oosterparkstraat toegestaan

FvdM — Wed, 11 Jan 2012 16:00:24 +0100

Ymere mag betwist woningcomplex toch slopen van Raad van State.

De zin en onzin van renovatie

admin — Tue, 29 Jun 2010 11:47:14 +0200

Crisis leidt niet tot meer hoogniveau renovaties, wel tot het uitstellen van sloop

De zin en onzin van renovatie

“Minder sloop/nieuwbouw en meer inzetten op renovatie”, klinkt er uit de mond van portefeuillehouder Wonen De Wilt van stadsdeel Nieuw-West. De roep om minder sloop wordt sterker. Krijgen de voorstanders van behoud extra wind in de zeilen dankzij de economische crisis? Nee, zeggen corporaties, want hoogniveau renovatie is bijna even duur als nieuwbouw. Maar de crisis leidt wel tot uitstel van sloop en ‘levensverlenging’ van complexen via een beperkte onderhoudsbeurt.

“We gaan meer inzetten op renovatie dan op sloop/nieuwbouw. In gebieden als Osdorp en Slotervaart is al veel gedaan of liggen plannen klaar. Maar in Slotermeer hebben we nog een grote opgave liggen.” Aan het woord is portefeuillehouder Wonen Paulus de Wilt (GroenLinks) van stadsdeel Nieuw-West. Concrete complexen heeft hij nog niet op het oog. Hij is net in functie en moet nog alle projecten langs. “Het gaat om de intentie. Uit oogpunt van duurzaamheid willen we geen gebouwen slopen, tenzij dat per se noodzakelijk is. En we willen ook de stedenbouwkundige structuur en architectuur van de Westelijke Tuinsteden behouden. Bovendien breek je met sloop ook de structuur van je samenleving af. Bij renovatie komt toch een veel groter deel van de bewoners terug.”
Er lijkt sprake van een slingerbeweging. Aversie tegen de grootschalige sloopprogramma’s in Nieuw-West is er altijd geweest, maar tegenstanders van sloop hebben de laatste jaren de wind weer in de zeilen, mede dankzij inspanningen van organisaties die het erfgoed van Van Eesteren veilig willen stellen. Dat zijn bijvoorbeeld het Bureau Monumentenzorg van de gemeente Amsterdam, het Cuypersgenootschap, de Erfgoedvereniging Heemschut en ProWest. Deze Vereniging Promotie Westelijke Tuinsteden is in 2004 opgericht door actieve bewoners die het karakter van de Westelijke Tuinsteden willen behouden.
Op dit moment wordt onder andere actie gevoerd voor het behoud van de Piggelmeewoningen (Bosleeuw-Midden), de Airey-woningen aan de Burgemeester De Vlugtlaan en andere delen van Slotermeer.
Zolang de ‘Operatie Parkstad’ loopt, zijn er bewonersprotesten tegen sloop geweest. Maar het is lang niet altijd zo dat bewoners in meerderheid tegen sloop zijn. Dat verschilt erg per project. Veel bewoners zien sloop van hun woning ook als een kans om hun woonsituatie te verbeteren. Een groot deel van de woningen in Nieuw-West bestaat immers uit kleine, slecht geïsoleerde en gehorige portiekflats met zwaar verouderde voorzieningen. Bewoners van het complex van Herman Knijtijzer aan de Jan Evertsenstraat zijn bijvoorbeeld dolblij dat de sloopvergunning nog net voor de verkiezingen is afgegeven, terwijl clubs als het Cuypersgenootschap strijd voerden voor behoud. En toen het stadsdeel Geuzenveld-Slotermeer een woongebied als beschermd stadsgezicht aanwees - het ‘Van Eesterenmuseum’, waren lang niet alle bewoners daar blij mee: ze zagen hun kansen in rook opgaan om als stadsvernieuwingsurgente de stap naar een betere woning te maken.
De Wilt: “Ik begrijp dat bewoners vaak kiezen voor sloop. Maar misschien kunnen we soms toch iets doen met die panden nadat we alle bewoners hebben laten verhuizen. Ik vind het zelf erg zonde dat die hoge Knijtijzer-flats gaan verdwijnen.”

Zuidwest Kwadrant

De geschiedenis van het Zuidwest Kwadrant (ZWK) in Osdorp is exemplarisch voor de slingerbeweging in het denken over renovatie versus sloop/nieuwbouw in Nieuw-West. Dat gebied was het eerste van de drie pilotprojecten van de stedelijke vernieuwing. Daartoe was eind jaren tachtig besloten, omdat de Westelijke Tuinsteden in snel tempo weggleden en het afvoerputje van de stad dreigden te worden. Gemeente en corporaties kozen voor een integrale aanpak waarbij de fysieke component zich behalve de woningen ook uitstrekt tot voorzieningen, bedrijven, openbare ruimte en buurtbeheer. Anders dan bij de stadsvernieuwing uit de jaren zeventig en tachtig, werd ingezet op een ingrijpende wijziging van de woningvoorraad en daarmee (impliciet) op een ander type bewoners. Om gezinnen met een hoger inkomen in de buurt te houden of te verleiden zich daar te vestigen, werd besloten 13.000 van de kleine sociale huurwoningen te slopen. Daarvoor komen grote woningen, grondgebonden eengezinswoningen en vooral veel meer koopwoningen in de plaats. Het percentage sociale huurwoningen moet tijdens Operatie Parkstad zakken van 90 naar 45 procent.
Er wordt gekozen voor een gebiedsgerichte aanpak, die in fasen (deelgebieden) wordt uitgerold. In 1998 start de vernieuwing. Aanvankelijk wordt in het ZWK weinig gesloopt en ligt de nadruk op renovatie. Corporatie Het Oosten kiest bijvoorbeeld in de Hertingenstraat (Complex 50) voor grootschalige renovatie inclusief een extra verdieping. René Brouwer, hoofd ontwikkeling van Far West, kijkt terug: “Alles is wel geprobeerd in het Zuidwest Kwadrant. Horizontaal en verticaal samenvoegen, optoppen, het toevoegen van liftschachten, andere functies voor de plint. Wat we met zijn allen constateerden was dat dit hele kostbare operaties waren die de kosten van nieuwbouw benaderden, zonder dat je die kwaliteit kon leveren. Daarnaast heb je bij dit soort hoogniveau renovaties dezelfde problemen met uitplaatsingen. Het is zelfs nog ingewikkelder, omdat alle bewoners recht hebben op terugkeer in hun eigen woning.“
Dat de kosten zo hoog zijn komt mede doordat bij hoogniveau renovaties ook veel wordt gesloopt. Brouwer: “Het hele pand wordt gestript, trappenhuizen eruit gejekkerd, asbest gesaneerd, alle leidingen vervangen, liften toegevoegd. Als je plattegronden wilt wijzigen ben je nog verder van huis. Waar wij steeds meer achter komen is dat renoveren een moeilijker proces is dan nieuwbouw.” En kostbaar: “Bij de Verfdoos hebben we aan bouw- en bijkomende kosten 140.000 euro per woning uitgegeven.”
De Verfdoos is wellicht een extreem voorbeeld, maar de renovatie van Complex 50 in het Zuidwest Kwadrant kostte in 2001 al 120.000 gulden (ongeveer 55.000 euro) per woning. Oud-stadsdeelvoorzitter Simon Willing was verrast dat de huren van nieuwbouw nog geen 100 gulden hoger lagen dan die van gerenoveerde woningen: “Toen was ik gauw om, met renoveren blijft het toch een oude woning”, zegt hij in het net verschenen boekje ‘Pionieren in West’ over achttien jaar stedelijke vernieuwing in het Zuidwest Kwadrant.
Ook bij bewoners slaat de stemming om. Latere plannen in deelgebied C worden herzien als ruim 70 procent van de bewoners voor sloop opteert. En ook in deelgebied D worden met steun van bewoners twee van de vier complexen gesloopt.
Vanaf 2004 rolt de stedelijke vernieuwing over grotere delen van de westelijke tuinsteden. In sommige buurten, zoals de Delftlandpleinbuurt, gaat bijna alles plat. Er blijft een onderstroom van protest van bewoners die zich uit hun woning voelen gejaagd, waar ze soms al decennia tevreden en tegen lage kosten wonen. Soms hebben ze succes met hun protest. De bewoners van de 56 vriendelijke eengezinshuisjes aan de hofjes bij de Jacques Perkstraat in Geuzenveld-Noord ontspringen bijvoorbeeld de dans. De bouw van een moderne stadsstraat – met winkels, bedrijfsruimten en een paar honderd dure woningen - wordt afgeblazen of althans tot nader order uitgesteld. Bewoonster Ans Schagen in 2004 in NUL20: “Op andere plekken in de Tuinsteden verkopen corporaties soortgelijke woningen. Daar zijn deze woningen kennelijk goed genoeg om nog lang te worden bewoond. Waarom moeten onze dan tegen de vlakte?” Die vraag was kennelijk niet goed te beantwoorden. Er kwam de toezegging dat er tot 2017 in ieder geval niets gebeurt. Schagen woont er nog altijd tevreden en hoort niets meer over sloopplannen: “De crisis zeker. In andere buurten ligt ook alles stil.” De corporaties Far West en Rochdale hebben in 2004 de woningen voorzien van cv en verschijnen keurig als er klachten zijn. Maar groot onderhoud, zoals een nieuwe keuken, houden ze af.

Differentiatie

Er ontstaan deze eeuw ook discussies over het nieuwbouwprogramma. Dat straalt een grote eenvormigheid uit. Niet alleen in uiterlijk, maar ook in woningtype. Overal staan grote en dure appartementen gepland, vaak zelfs zonder buitenruimte. Dat kost minder en bovendien houden architecten en stedenbouwkundigen van mooie strakke gevels. Maar de wal keert het schip; appartementen blijken onverkoopbaar. Een deel van het programma wordt omgezet naar eengezinswoningen, zoals bij het Hof van Osdorp. Daarbij wordt voor het eerst getornd aan de tuinstadgedachte met zijn strokenbouw, en dat is wel vloeken in de kerk van de Van Eesteren-volgers. Maar volgens critici als Rogier Noyon (Stadgenoot) is het juist goed van die eenvormigheid afscheid te nemen. In zijn Forum-artikel ‘Hoe kon het zo misgaan’ (NUL20 maart 2008) wijst hij juist de principes van het modernisme als faalfactor van Nieuw-West aan: de naoorlogse modernistische stedenbouwers hadden alle factoren verworpen die van de rest van Amsterdam zo’n succes maken: functiemenging, dichtheid, gesloten bouwblokken.”
Hoe dan ook, de waarde van de architectuur, maar meer nog de stedenbouwkundige opzet van het Algemeen Uitbreidingsplan (AUP) wordt een nadrukkelijker factor in het debat. Dat wordt van peper voorzien door kunsthistoricus Vincent van Rossem van Bureau Monumenten en Archeologie (BMA). Hij vindt de herstructurering niets minder dan een aanslag op de culturele erfenis. Wat is er toch mis met de portieketagewoning, vraagt hij zich af. “Een appartement in de Pijp heeft niet eens een behoorlijk trappenhuis.” Met Van Rossem wijzen anderen op de parallel met de ooit verketterde negentiende-eeuwse wijken. Dat zijn nu populaire woonbuurten geworden. De succesformule: 'renovatie met een min of meer restauratief karakter'. De weerstand tegen de vernieuwers groeit. Politiek waait er na het vertrek van wethouder Duco Stadig een andere wind. In het programakkoord van 2006 laat het college opnemen dat “de verhouding van de sloop enerzijds en de renovatie anderzijds wordt heroverwogen”. In 2007 wijst het stadsdeel Geuzenveld-Slotermeer een aantal buurten aan tot beschermd stadsgezicht: het Van Eesterenmuseum. Corporatie Far West maakt bezwaar. Portefeuillehouder De Wilt: “Er staat nergens dat er niets gesloopt mag worden. Maar nog sterker dan elders in Nieuw-West vind ik dat je daar het karakter van de tuinstad moet waarborgen.”

Wanneer slopen?

Het is nu 2010 en we zitten midden in de kredietcrisis. De verkoop van nieuwbouwwoningen zit in het slop en tal van bouwplannen worden op de lange baan geschoven. Nog meer reden om te renoveren? Volgens René Brouwer niet: “We zitten met hoogniveau renovatie zoals gezegd met een bijna vergelijkbare onrendabel per woning als nieuwbouw. Dat is dus geen antwoord op de financiële problemen die corporaties nu hebben.” Maar als je nu niet sloopt, maar er wel iets gebeuren aan die woningen die al jaren minimaal worden onderhouden. Brouwer: “Zeker, we moeten daar wat mee. Je kunt besluiten tot een kleine opknapbeurt. Dan praat je over dertig tot vijftigduizend euro per woning. Daar koop je een levensduurverlenging mee van 10-15 jaar.”
Maar het blijven volgens Brouwer kleine, weinig energiezuinige, gehorige woningen. “Een energielabel A haal je praktisch nooit; contactgeluiden kun je vaak niet oplossen.” Far West blijft dan ook op het standpunt staan dat je bij matige complexen alleen voor renovatie kiest bij bijzondere omstandigheden. Dan gaat het om de waarde van de architectuur, zoals bij de Verfdoos, of de stedenbouwkundige betekenis van een pand zoals De Leeuw van Vlaanderen, dat functioneert als geluidsscherm voor de A10. En de fysieke staat moet goed genoeg zijn. “We hebben net weer een ingrijpende renovatie opgeleverd van twee complexen aan de Sam van Houtenstraat (Bakema-buurt) in Geuzenveld waar we achteraf spijt van hebben. Het is een heel moeizaam proces geworden, met veel tegenvallers en uitloop. De investering is opgelopen naar 100.000 euro per woning, zonder grondkosten. Onze conclusie is achteraf dat we hadden moeten slopen.”

Maar de slingerbeweging is juist de andere kant op, weet ook Brouwer. Bij de zogeheten Airey-woningen aan de Burgemeester De Vlugtlaan heeft de corporatie daarom net ingestemd met een opvallend compromis. De U-vormige complexen met het Airey-bouwsysteem (betonnen muurplaten) gelden als een bijzondere stedenbouwkundige setting. Die moet bewaard, vinden erfgoedbewakers. Over wat de bewoners zelf vinden, zijn de meningen verdeeld. Er wonen in ieder geval veel migranten die geen Nederlands spreken. Far West vindt de woningen te klein en te slecht om te renoveren. Brouwer: “er is nu een vernieuwingsplan gemaakt waarin we wel mogen slopen als we ongeveer dezelfde woningen in dezelfde setting terugbouwen, maar dan wat groter. Daar is het laatste woord nog niet over gezegd.”

Fred van der Molen

"Amsterdamse stadsvernieuwer is stedenschenner"

FvdM — Mon, 08 Mar 2010 16:30:58 +0100

Ook in zijn oratie ageert Vincent van Rossem tegen sloopgrage stadsnieuwers.

"Renovatie vrijwel altijd duurzamer dan nieuwbouw"

FvdM — Mon, 08 Mar 2010 14:55:49 +0100

Volgens het OTB pakt renovatie vrijwel altijd duurzamer uit dan nieuwbouw.

Piggelmeewoningen deels gesloopt

FvdM — Fri, 15 Jan 2010 15:42:57 +0100

De Piggelmeewoningen in het vernieuwingsplan Bosleeuw worden toch gesloopt.

Rondetafeldebat over de (on)mogelijkheden van participatie bij stedelijke vernieuwing

Tue, 23 Sep 2008 15:35:20 +0200

Rondetafeldebat over de (on)mogelijkheden van participatie bij stedelijke vernieuwing
Wil de kalkoen meepraten over het kerstmenu?

Participatie gaat van AU. Zeker in Amsterdam eindigen participatieprocessen snel in een loopgravenoorlog. Ook in de westelijke tuinsteden dreigt het die kant op te gaan. Het IPP constateerde onlangs dat een groot deel van het ongenoegen voortkomt uit onduidelijkheid: in welke mate mogen burgers in welke fase inspreken, meedenken, -praten en -beslissen?
Jacques Thielen, directeur Far West, wil op complexniveau modellen van ‘coproductie’ een kans geven. Hij gaat in debat met Jacqueline Kuhn van het Amsterdams Steunpunt Wonen, VVD-raadslid John Goring, tevens oud-stadsdeelwethouder in Slotervaart/Overtoomse Veld, en Klaas Mulder, projectleider Communicatie en Participatie bij Laagland’advies.

Je moet broedplaatsen aanwijzen om ervan te leren. En misschien leer je dat je het nooit meer zo wilt doen.” Aan het woord is directeur Jacques Thielen van corporatie Far West en daarmee verantwoordelijk is voor een groot deel van de vernieuwing in de Westelijke Tuinsteden. Met ‘broedplaatsen’ bedoelt hij niet de gesubsidieerde kunstenaarskweekplaatsen, maar plekken in Nieuw-West waar kan worden geëxperimenteerd met nieuwe modellen voor bewonersparticipatie bij de stedelijke vernieuwing. Thielen heeft zich door bewonersorganisaties ‘laten verleiden’ om in een participatiemodel te stappen dat ‘coproductie’ heet. Coproductie komt er op neer dat bewoners vanaf een vroeg stadium als ‘samenwerkingspartners’ worden betrokken bij een sloop/ nieuwbouwproject. “Het zou mooi zijn als het lukt, maar je kunt niet een gebied met 140 duizend mensen op deze manier herstructureren. Op complex- en woningniveau geef ik coproductie de meeste kans. Ook in sommige buurten met niet meer dan 250 woningen zou het kunnen, maar bij een grotere omvang is het niet meer te overzien. Voorwaarde is dat je in het begin goed de randvoorwaarden vastlegt waarbinnen je wilt coproduceren. Dan moet je ook weten dat het misschien niet mogelijk is voor alle partijen een optimaal resultaat te bereiken, maar wel een aanvaardbaar resultaat. Soms zijn de doelstellingen van de partijen zo verschillend dat je er nooit uitkomt. Als een bewonersorganisatie het aantal sociale huurwoningen op dit niveau wil houden, dan heeft die een probleem met degene aan de andere kant van de tafel, die juist meer differentiatie wil aanbrengen en die moet verevenen om het allemaal financieel mogelijk te maken.”

John Goring, VVD raadslid:
“Mensen zijn niet zo zelfopofferend dat ze instemmen met sloop van hun huis”

Goring: “Als experiment lijkt me die ‘coproductie’ interessant, maar ik heb er geen al te hoge verwachtingen van. Het lijkt een beetje op het open-planproces: van ‘scratch’ gaan we gezellig om de tafel, dan komen we er vanzelf wel uit. Ik geloof daar dus niks van. Zeker bij herstructureringsprojecten gaat het om heel pijnlijke zaken. Je moet van bewoners niet verlangen dat ze na veel gepraat instemmen met de sloop van hun huis. Ik ben er eerder voorstander van dat het politiek bestuur durft te zeggen: dit willen we met dit gebied, we hebben er goede redenen voor. En ik zie niet in waarom de klassieke inspraakprocedures niet zouden voldoen.”
Thielen: “Er moeten heldere doelen zijn. En die zijn er ook. In 2001 heeft de gemeenteraad besluiten genomen over aantallen te slopen woningen, nieuwbouw en differentiatie van het aanbod. Maar nu komen we een fase verder. Wat ga je nou specifiek met dit blok, met deze straten doen, binnen wat het bestuur heeft afgebakend? Dan wordt het ingewikkeld. Want naast politiek en bestuur zijn er verhuurders en huurders, met bepaalde rechten en plichten naar elkaar toe. Dan kun je zeggen dat je een kalkoen nooit moet vragen wat hij met kerst wil eten. Maar je kunt de bewoners ook vragen mee te denken. Er zijn best mensen zo betrokken dat ze willen meedenken. Coproductie kan dan een aanmoediging voor die mensen zijn.”
Kuhn: “Ik zou ook alleen op complexniveau voor coproductie kiezen. Ik heb ervaring met een open-planproces waar veel geld in is gestoken, en waar niets van terecht is gekomen. Ondanks heldere afspraken gaat het altijd weer schuiven, daargelaten bij wie het gaat schuiven.”

Vals spel

Goring: “Bij het Delflandplein is het open-planproces toegepast. Er is in het begin meer geïnvesteerd in het betrekken van bewoners, met de gedachte dat er later minder weerstand en tijdsverlies zou zijn. Nou, ze zijn nog steeds aan het bakkeleien. En in de tussentijd zie ik buurten verder in verval raken. Overigens was de noodzaak voor herstructurering op het Delflandplein zelf niet zo sterk als die in Overtoomse Veld Noord en Zuid.

Jacqueline Kuhn, ASW:
“Ze zijn er wel, die verstandige en reële bewoners, maar velen zijn jaren geleden afgehaakt.”

Kuhn: “Ik denk dat je het open-planproces tekort doet als je Delflandplein als voorbeeld neemt. Voorwaarden zijn dat je van tevoren heldere afspraken maakt, dat iedereen goed geïnformeerd is en dat je extra ondersteuning geeft aan mensen die dat nodig hebben. Aan die voorwaarden is niet voldaan. Je kon het van tevoren bijna uittekenen hoe het zou gaan, omdat niemand het initiatief nam om het anders aan te pakken. Om eens zorgvuldig te onderzoeken wie er zit. Je moet niet alleen bij het wijkcentrum vragen wat de bewoner wil…”
Thielen: “Nou, we bezoeken alle bewoners van het deelproject Noordstrook...”
Mulder: “De eerste fase van het open-planproces is een onderzoeksfase en dat onderzoek wordt vaak te slap gedaan. Bewoners krijgen onderzoeksopzetten niet te zien of kunnen niet meedenken over de vraagstelling, waardoor je op voorhand vaak minder draagvlak voor de uitkomsten krijgt.”
Thielen: “We hebben bij het Delflandplein samen met het stadsdeel heel goede, intensieve gesprekken gehad met de bewonersorganisaties. Ook op de drukbezochte informatieavonden was geen vijandige sfeer. Maar opeens gingen ze een enquête houden over een alternatief plan. Dat noemen ze nu zelfs een referendum. Die organisaties zeiden dat die niet gericht was tegen Far West en haar plannen, maar om de politiek te bestoken. Die moet er in januari iets over gaan zeggen. Maar wij wisten niets van die enquête. Zeg dan na afloop van je overleg openlijk dat je het niks vindt en je eigen weg gaat.”
Mulder: “Ik zou me er niet zo druk over maken. De bewoners spelen het niet eerlijk, nou en?”
Thielen: “Nou, ze roepen: stem tegen, want als je tegenstemt, gaat het niet door. Dat vind ik gewoon onverantwoord. Er zijn mensen die al een andere woning aangeboden hebben gekregen, maar die vertrekken niet omdat ze er rekening mee houden dat de sloop niet doorgaat. Dan wek je valse verwachtingen.”

Politieke lading

Klaas Mulder, Laagland’advies:
“Ik zou het niet louter voor het draagvlak doen. Dan doe je aan zuurstokparticipatie”

Mulder: “Het valt me op dat de Amsterdamse discussie zo gauw een loopgravenoorlog is. Misschien komt dat doordat veel professionals een kraakverleden hebben. In de Bredase wijk Heuvel vinden betrokken partijen ook dat ze elkaars gevangene zijn. Maar daar hebben de bewoners de sleutel. Die roepen corporatie en gemeente tot de orde als ze met elkaar overhoop liggen. Daar maken ze tempo doordat bewoners op het hoogste niveau meebeslissen.”
Thielen: “Die bewoners komen wij niet tegen.”
Kuhn: “Ze zijn er wel, die verstandige en reële bewoners, maar velen zijn jaren geleden afgehaakt.”
Goring: “Het zijn inderdaad vooral mensen met een activistisch verleden die zich meester maken van die inspraakprocessen. Daar is op zich niets tegen, want we willen tenslotte dat mensen betrokken raken. Maar hun inbreng heeft een zware politieke lading. Dan gaat het niet meer alleen om het afwegen van alle plussen en minnen van het plan.”
Mulder: “Ja, het ASW is toch een filiaal van GroenLinks. Vaak ontbreekt het in die hoek aan politieke realiteitszin. Die aanhangers van het coproductiemodel denken dat bewoners een gelijkwaardige positie kunnen innemen tegenover corporaties, die de woningen en de grond bezitten. En dan vinden ze ook nog, dat de raad de resultaten van zo’n open planproces ongezien moet overnemen. Wat voor politiek benul heb je dan?
Toch moet je op zoek blijven naar die verstandige bewoners. Je kunt bijvoorbeeld in een vroeg stadium ideeën voorleggen aan groepen bewoners en betrokkenen die niet zozeer rond het wonen zijn georganiseerd. Dan denk ik aan Marokkaanse jongeren, schoolraden, kerken, speeltuin- en winkeliersverenigingen, vrouwenorganisaties, noem maar op. Met zo’n soort stadslab kun je weer beter onderzoek doen. Bovendien gaat het dan ook om andere dingen dan alleen de eigen woning. Dan krijg je niet van die niet-in-mijn-achtertuin-reacties. Dan komen mensen zelf heel snel tot de slotsom dat een bakker geen overlevingskansen heeft als er in een wijk alleen woningen van 280 euro huur staan.”
Goring: “Denk je? Ik geloof niet dat mensen zo zelfopofferend zijn dat ze instemmen met sloop van hun huis als ze voor hun nieuwe huis 100 euro meer huur moeten betalen. Dat is ook heel begrijpelijk.”
Mulder: “De meeste weerstand komt vaak van scheefwoners. Die weten dat ze flink duurder af zijn als ze moeten verhuizen. Mensen die weinig geld hebben, komen weer in een goedkope of betaalbare woning terug. En ze krijgen huursubsidie. Velen van hen willen uiteindelijk wel wat anders. Hoeveel ouderen zijn er in Amsterdam niet die twee of drie hoog wonen, en die zich iedere dag de trap op slepen? Als je het goed uitlegt, is de steun groter dan je denkt. In de Bijlmer is een heel grote enquête uitgezet en daaruit blijkt dat het draagvlak voor die stedelijke vernieuwing heel groot is.”
Kuhn: “Maar soms leveren enquêtes juist een verkeerd beeld op. Dan wordt die bijvoorbeeld gehouden onder hoofdbewoners, vaak de mannen. Die blijken voor behoud, renovatie en een lekker lage huur te zijn. Vraag je hetzelfde aan de vrouwen, dan blijkt er iets heel anders uit te komen. Die willen de boel zo snel mogelijk gesloopt zien, omdat hun kinderen zo weinig toekomstperspectief hebben in de buurt. Je kunt goede resultaten boeken met bewoners, als je echt met ze aan de slag gaat. Als je ze serieus neemt en iets doet met hun suggesties. Het ASW en het Wijkorgaan Osdorp hebben goede ervaringen met een ontwerpteam van migranten. Die werden huis aan huis geronseld door onze allochtone collega’s.”
Goring: “Maar levert dat nou echt andere informatie op, zo’n migrantenplatform? Willen allochtonen iets totaal anders?”
Kuhn: “Inhoudelijk zijn er slechts nuanceverschillen. Wat wezenlijk anders is, is de manier waarop mensen betrokken worden. Veel migranten hebben het gevoel dat het er niet toe doet wat ze zeggen. Die moet je anders benaderen, meer vertrouwen kweken.”
Mulder: “Vaak is het goed om dit in kleinere groepjes te doen. Politiek verantwoordelijken willen doorgaans een zo breed mogelijk traject. Maar als je mensen in het winkelcentrum gaat interviewen, dan krijg je alleen maar antwoorden als: ik wil wel of geen Blokker. Dat levert geen inspiratie op, daar kan een ontwerper niets mee.”

Techniek

Jacques Thielen, directeur Far West: “Er is nu een eenzijdig beeld: het slechte nieuws komt van ons. Wij worden zakkenvullers genoemd.”

Thielen: “Maar hoeveel mensen willen er nou daadwerkelijk participeren? In hoeverre leent de calculerende, individualistisch ingestelde burger, die ook in die tuinsteden woont, zich voor dit soort processen? Wacht hij niet af om uiteindelijk misschien met zijn voeten te stemmen, en te verhuizen? Want dat is wat de afgelopen twee decennia het meest is gebeurd. Ook in deze barre tijden waarin je komt met sloopplannen, zijn er nauwelijks mensen te vinden voor het huurdersplatform van Far West en de huurderscommissies van de complexen.”
Kuhn: “Maar zo moet het ook niet meer.”
Thielen: “Nee, we zullen onze techniek moeten veranderen. Die inspraakavonden trekken bepaalde bevolkingsgroepen aan, anderen komen er absoluut niet. Elders zijn er virtuele gemeenschappen die met elkaar communiceren over dat soort dingen. En dan komt er iets anders uit dan dat geweeklaag.”
Kuhn: “Amsterdam kent ook zo’n virtuele gemeenschap rond een renovatieproject in de Wenslauerstraat in Oud-West. Maar in zoiets moet worden geïnvesteerd, en dat gebeurt vaak niet. Terwijl het niet duurder is dan die traditionele inspraakavonden.”
Thielen: “Als er een club is die ons kan begeleiden, die vertelt wat de mogelijkheden en de technieken zijn, en wat ze kosten, dan wil ik proberen ook dat optimaal in te bedden. Het gaat ons ook om draagvlak bij bewoners. Als die er geen boodschap aan hebben wat de politiek en de corporatie willen, dan groeit de weerstand en vertragen processen. Tot nog toe hebben Far Wast en collega’s in de Westelijke Tuinsteden het model bulldozer gehanteerd. De opgave is heilig. Dat hebben we nu behoorlijk vormgegeven, maar misschien doen we ons, de bewoners en de omgeving wel tekort. Want er is nu een eenzijdig beeld: het slechte nieuws komt van ons; we worden zakkenvullers genoemd. Misschien kun je begrip creëren aan de andere kant, voor hoe ingewikkeld de processen zijn en in welke spagaten we terechtkomen.”
Mulder: “Ik zou het niet louter voor het draagvlak doen. Dan doe je aan zuurstokparticipatie, waarmee je mensen alleen maar zoet houdt. Het moet ook om de kwaliteit van de plannen gaan en om het gevoel dat mensen daar aan bijdragen. Voor slechte plannen krijg je geen draagvlak.”
Kuhn: “Het is gewoon een kwestie van goed burgerschap dat je de bewoners goed informeert en erbij betrekt.”

Johan van der Tol en Fred van der Molen

Voor het debat was ook een vertegenwoordiger van een bewonersorganisatie uitgenodigd.
Hij liet door een misverstand verstek gaan.