Geen ruimte meer voor initiatieven van onderop?

afbeelding van Bart Aptroot
Bart Aptroot
One Architecture
27.06.17
Zelfbouwers en kleine ontwikkelaars in de verdrukking
Geen ruimte meer voor initiatieven van onderop?

De woonagenda zegt veel over hoeveel woningen erbij moeten komen in Amsterdam en voor wie. Maar wíe gaat die woningen straks maken? Wie de stad maakt, dat bepaalt het karakter van de stad. En dat dat door de tijd heen verandert lees je af aan de stad.

  • De grachtengordel is gebouwd door particulieren en kleine ondernemers. Je kunt zeggen dat dat nog steeds erg wordt gewaardeerd.
  • De 19e eeuwse gordelis gebouwd door ontwikkelaars, om tempo te maken. E
  • De westelijke tuinsteden door corporaties, vanwege de combinatie van kwaliteit en betaalbaarheid
  • En weer terug naar ontwikkelaars in het Oostelijk havengebied en IJburg

En waar staan we nu? De afgelopen paar decennia voltrok zich een nieuwe maatschappelijke ontwikkeling. Een ontwikkeling die enerzijds geduwd wordt door een overheid die steeds meer verantwoordelijkheid bij de burger zelf neerlegt, de participatiemaatschappij. En anderzijds wordt de ontwikkeling getrokken door een verschuiving waarin onze sociale en economische interacties steeds meer via digitale media verlopen.

We krijgen als burger meer verantwoordelijkheid. Maar we verwachten dat bij verantwoordelijkheid ook meer zeggenschap hoort, en we hebben met de digitale media daarvoor ook het gereedschap gekregen. En vanuit dat perspectief is de stad waarin we wonen of werken niet meer iets dat we alleen passief tot ons nemen. We verwachten dat we, latent of actief, ook zelf onderdeel worden van het stad maken. Door zelf kennis te verzamelen en te delen, en bij te dragen met ideeën en initiatieven. Die betrokkenheid creëert ook nieuwe spelers die actief deelnemen aan het stad maken, náást de instituties. Zoals particulieren, en kleine ondernemers.

Crisis

Toen in de crisis de institutionele partijen wegvielen en de ontwikkeling van de stad bijna volledig stilviel, waren het juist deze nieuwe spelers die in het gat sprongen. Ze namen taken over van institutionele partijen en realiseerden nieuwe ontwikkelingen waar we nu met elkaar heel erg trots op zijn. Zoals de klusflats van Kleiburg, onlangs beloond met de prestigieuze Mies van der Rohe award, waar betaalbaarheid en veel zelf doen centraal stond.
Maar waar ook een nieuwe gemeenschap ontstond, met zelfs een klooster, en nieuwe energie werd gegeven aan een buurt die eigenlijk al opgegeven was.
En in Buiksloterham, waar particulieren door samenwerking en netwerken hun weg vonden in de wereld van de zelfbouw.
Ze bouwden niet alleen hun eigen huis, maar maakten samen met de gemeente hun straat en een park.
En in datzelfde Buiksloterham zetten kleine ondernemers grotere collectieve projecten op waarbinnen particulieren veel zeggenschap hadden, en waar dankzij die zeggenschap een enorme betrokkenheid is van bewoners bij hun gebouw en bij de buurt En die verschillende projecten werden met elkaar verbonden om op nog grotere schaal samen te werken, om duurzame energievoorzieningen te realiseren.
En ze verbonden zich met de corporaties en de nutsbedrijven en de stad, in hun gezamenlijke manifest voor een circulaire stad.
Het groeide uit tot een gebiedsontwikkeling die nu internationaal wordt bewonderd.
Dat is het mooie van deze initiatieven.  Ze beginnen klein, maar groeien geleidelijk. Het samen stad maken heeft zich bewezen.

En toch…

zien we dat de ruimte voor dit soort initiatieven de laatste tijd is verdampt. Dat kleine initiatieven vooral een aardigheidje zijn, een smaakmakertje in de marge van het échte werk. En dat is vreemd. Wat deze kleine initiatieven aantonen is dat ze veerkrachtig zijn, dat ze bomvol innovatie zitten, en breed gewaardeerd worden voor hun hoge kwaliteit en diversiteit. En ze kunnen betaalbare woningen opleveren, ook de broodnodige middenhuur. Maar we hebben ook aangetoond dat de kleine initiatieven snel kunnen gaan en groot kunnen groeien, als dat moet. Wat mij betreft werken ze dus volwaardig mee aan die Woonagenda.
En niet in de marge ervan.
 

Reactie toevoegen